"The History Man" in Türkçe çevirisine kuramsal bir yaklaşım

ÖZET Yaklaşık üç bin yıllık bir geçmişi olduğu düşünülen çeviri, her zaman kültürlerarası iletişimde önemli bir rol oynamıştır. İnsanlar binlerce yıldır bir yandan çeviri etkinlikleriyle uğraşırken bir yandan da çevirinin nasıl yapılması gerektiği üzerine frmüller geliştirmeye çalışmışlardır. 'Kuralcı yaklaşım' diye adlandırılan bu anlayış, 1970'lerde yerini çevirinin nasıl yapılması gerektiği değil, nasıl yapıldığını incelemeyi amaçlayan 'betimleyici yaklaşım'a bırakmıştır. Yazınsal dizgenin ve çeviri-yazın'ın işleyişini, etkileşimini ve değişimini incelemek için bir model sunan Çoğul-dizge kuramı, betmleyici çeviri kuramlarının ilk ve en önemli örneklerinden biri sayılmaktadır. Çoğul-dizge kuramı, kendisinden sonraki bir çok kurama esin kaynağı olmuştur. Bunlardan bir tanesi de Çoğul-dizge kuramının bir uzantısı olarak görülen Norm kuramıdır. Norm kuaramı çeviriye erek-odaklı bir bakış açısıyla yaklaşarak bir kültürel dizge içerisinde çevirilerin biçimlenmesini gerçekleştiren etkenleri ve kısıtlamaları (normları) betimlemektedir. Ayrıca, bir erek metinle kaynak metin arasında eşdeğerlik olup olmadığının değil, ne tür bir eşdeğerlik olduğunun incelenmesi gerektiğini ileri sürmesi çeviri çalışmalarına yapılan önemli bir katkı olarak görülmektedir. Bu çalışmada, yazınsal bir çeviri kaynak metinle Norm kuramı için önerilen yöntem modellerine göre karşılaştırılarak çevirmenin çeviri kararlarım alırken hangi normların etkisinde kaldığı ve erek metinle kaynak metin arasındaki eşdeğerliğin derecesi saptanmaya çalışılmaktadır. Ayrıca, çevirmenle yapılan bir görüşmeden elde edilen bilgiler de ulaşılan sonuçları güçlendirmek için kullanılmaktadır. VI