Theodor Menzel'in yayımladığı Türk masallarının Max Lüthi yöntemiyle çözümlenmesi

Masallar, halk kültürünün belki de en dikkat çeken türü olarak toplumun düşünce dünyasını ve hayata bakışını yansıtabilen anlatılardır. Masallar, sadece bir anlatı olmasının ötesinde kültürel bellek taşıyıcılığı görevi de üstlenmektedir. Toplumu oluşturan bireylerin düşüncelerini, hayallerini ve deneyimlerini en iyi şekilde yansıtabilen masal, anlatıcısını yüzyıllar sonrasında bile dinleyicisiyle karşılaştırabilir. Derin anlamlar içeren ve kültürel kodlarla örülü olan masalların derlenmesi ve incelenmesi önem taşımaktadır. İlk Türk masal derlemeleri, yabancı Türkolog ve Şarkiyatçılar tarafından yapılmıştır. Alman bir oryantalist olan Theodor Menzel, Türk halk kültürü, dili, edebiyatı, tarihi ile ilgilenmiş ve bu bağlamda çeşitli yayınlar ortaya koymuştur. Türk tarihi yanında Türk folkloru ile de alakalı olan Menzel, Rusya'da esir olduğu sırada Sinoplu Hüseyin Deli Mehmedoğlu isimli bir esirden Türk masallarını derlemiş, derlediği masallar ve dönemin önemli kaynaklarında yer alan diğer masalları da bir araya getirerek iki cilt hâlinde Almanca olarak yayımlamıştır. Çalışmada, nitel araştırma yoluyla elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Masallar, yapısal veya metin merkezli olarak ortaya konulan çeşitli metotlarla incelenmiştir. Bu metotların biri de İsviçreli bilim insanı Max Lüthi tarafından geliştirilmiştir. Bu çalışmada, Menzel'in Almanca olarak yayımlamış olduğu Billur Köschk - Türkische Märchen (Billur Köşk-Türk Masalları) ve Türkische Märchen II: Der Zauberspiegel (Türk Masalları 2- Sihirli Ayna) adlı masal kitaplarında yer alan yirmi sekiz masalın incelenmesi için Lüthi'nin stil analizi seçilmiştir. Çalışmada, masal türü üzerine kısa bilgi, Alman Türkoloji çalışmaları ve bu çalışmalar içerisinde Menzel'in yeri, Lüthi'nin hayatı ve ortaya koyduğu stil analizi, son olarak ise yirmi sekiz masalın, adı geçen yöntem doğrultusunda çözümlenmesine yer verilmiştir. Bu çalışmayla, Türk folkloru, dili, tarihi için önemli bir isim olan Menzel'in yayımladığı masallar ilk kez bütüncül olarak bilimsel bir yöntemle incelenmiştir. Böylece, hem Türk halk bilimi hem de Türk masal araştırmalarına katkı sağlanmıştır. Sonuç olarak Lüthi'nin stil analizi yönteminin, Türk masallarına genel itibariyle uygun olduğu tespit edilmiş ve yöntemin evrenselliği ortaya konulmuştur.