Theophanes Confessor'un kronik'inde İslam sonrası dönemde Araplar (M.S. 602-813)

Bu çalıĢma, Theophanes Confessor'un kroniğinde Araplar hakkında verdiği bilgilerin Türkçeye çevrilerek klasik ve modern kaynaklar eĢliğinde değerlendirilmesini içermektedir. Arapların, Hz. Peygamber'den sonra Abbâsilerin ilk dönemine kadar geçen zaman zarfındaki sosyal ve siyasal evreleri Theophanes'in yaklaĢımıyla ele alınmaktadır. Bilindiği üzere, Ġslamiyet'ten önce siyasi birlikten uzak olan Araplar, Ġslamiyetle birlikte yeni bir siyasi, dini ve sosyal kimliğe sahip olmuĢlardır. Bir yandan tek bir halife etrafında merkezileĢip dünyaya açılmaya çalıĢan Araplar; bir taraftan iç siyasetlerindeki ayrıĢmalar üzerine kendi aralarında mücadele ederken, diğer yandan kendi aralarındaki kabile asabiyetlerden kurtulmak için çalıĢmıĢlardır. Elde ettikleri merkezileĢme ile birlikte dünya sahnesinde etkin olmayı amaçlayan Araplar, dönemin en büyük iki devletinden biri olan Sâsânî Devleti'nin yıkılmasına neden olurken; bir diğer büyük devlet olan Bizans Ġmparatorluğu'nun da ciddi anlamda gerilemesine neden olmuĢlardır. Özellikle VII. ve VIII. yüzyılarda Bizans Ġmparatorluğu ile girmiĢ oldukları mücadelelerde üstün taraf olmayı baĢaran Müslümanlar; IX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren bir türlü üstesinden gelemedikleri iç huzursuzlukların kurbanı olmuĢlardır. Araplar bir dönem sonra güç kaybetmelerine neden olan iç karılıklıklarla uğraĢmak zorunda kalarak, kendi iç siyasetlerine ağırlık vermeye baĢlamıĢlar; böylece Bizans Ġmparatorluğu da Araplara kaptırmıĢ olduğu gücünü geri almaya baĢlamıĢtır. IX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Abbasiler dönemi iç karıĢıklıklarından dolayı; Arapların, Bizans Ġmparatorluğu üzerine düzenlenen seferler aksamıĢ hatta durma noktasına gelmiĢtir. Artık neredeyse tamamıyla kendi iç siyasetlerine ağırlık veren Arapların durumu Theophanes'in de gözünden kaçmamıĢ olacak ki; IX. yüzyılın baĢlarından itibaren Araplarla ilgili bilgilere kronikte daha az yer vermeye baĢlamıĢtır. Bununla birlikte Bizans'ın Bulgarlarla mücadele etmeye baĢlaması üzerine Theophanes, Araplardan çok Bizans-Bulgar iliĢkilerinden bahsetmeye baĢlamıĢtır.