Thomas Kuhn ve Paul Feyerabend'in görüşleri çerçevesinde bilimsel görecilik anlayışı ve bu anlayışa yönelik eleştiriler

Bu çalışmanın amacı günümüzde bilginin söz konusu olduğu hemen her alanda hâkim bir anlayış haline gelen göreciliğin (rölativizm) bilimsel bilgi sahasındaki karşılığını ele almaktır. Bu çerçevede öncelikle Thomas Kuhn ve ardından Paul Feyerabend'in bilim felsefesi sahasında ortaya koyduğu yaklaşımlar; göreci bilim anlayışının oluşumuna etki eden yönleriyle incelenmiştir. 20. yüzyılda yaşamış bu iki önemli düşünür; göreci bilim anlayışının ortaya çıkmasında ve ardından -sonu postmodern bilim anlayışına varacak- bir bilim eleştirisinin oluşmasında merkezî bir konumda bulunmaktadırlar. Çalışmamızda bu iki düşünüre âit yaklaşımların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan bilimsel ve felsefî gelişmeler ortaya konulmaya çalışılmış; ardından da bu düşünürlerin etkilediği bilim görüşleri analiz edilmiştir. Özellikle bu düşünürlerden fazlasıyla beslenen İslâm bilim projesi ve Postmodern bilim anlayışı gibi iki alternatif bilim söylemi incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bilim, Bilim Felsefesi, Görecilik, Eşölçülmezlik, Thomas Kuhn, Paul Feyerabend, İslâm Bilim, Postmodern Bilim Başta Thomas Kuhn ve Paul Feyerabend'in bilim felsefeleri olmak üzere onlardan faydalanan söz konusu yaklaşımların eleştirisini yapmak bu çalışmanın bir diğer amacıdır. Bu çerçevede Kuhn ve Feyerabend'e ait olan görüşler belirli kavramlar altında sınıflandırılarak eleştirilmiştir. Burada göreci bilim anlayışının oluşumuna etki ettiğini düşündüğümüz eşölçülmezlik (incommensurability) kavramı; her iki düşünürün farklı ölçülerde ele aldıkları merkezi kavramlardan birisidir. Ele aldığımız eleştiriler bu iki düşünürün yaklaşımlarıyla sınırlı kalmamış; İslâm bilim ve Postmodern bilim anlayışını da içine alacak şekilde geniş tutulmuştur. Çalışmamızın sonunda; her ne kadar göreci bilim yaklaşımı Avrupa kökenli bilimin birtakım zaaflarının görünür hâle gelmesinde önemli bir rol oynamış olsa da; bu yaklaşımın bizzat kendi içinde bazı yetersizlikler barındırdığı tespit edilmiştir. İslam bilim ve Postmodern bilim yaklaşımlarının mevcut bilime yönelik eleştirileri ve alternatif arayışları da sözü edilen avantaj ve yetersizlikleri kendi bünyesinde taşımaktadır.