Para politikası üzerine üç deneme

Monetarist ve yeni Keynesyen iktisat akımı ile birlikte önemi artan para politikası, iktisat literatüründe yer alan çalışmaların odağını oluşturmaktadır. Bu tezde, para politikası alanında en güncel konular arasında yer alan, merkez bankası bağımsızlığı, parasal aktarım mekanizması ve optimal para politikası geniş bir örneklem ve farklı analiz yöntemleri kullanılarak incelenmektedir. İkinci bölümde, enflasyon ve merkez bankası bağımsızlığı arasındaki ilişki hem teorik hem de ampirik çerçevede incelenmektedir. Acemoğlu vd. (2008) çalışmasını takip ederek, tam bilgi ve eksik bilgi durumlarını içeren, merkez bankası ve hükümet arasındaki ilişkiyi gösteren teorik model ve politika oyunu inşa edilmektedir. Ayrıca, ampirik bulguları göstermek için, sabit etkili dinamik panel regresyon analizi yapılmaktadır. Dinamik panel analizi bulguları, enflasyon ile merkez bankası bağımsızlığı arasında negatif bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Merkez bankası bağımsızlığının enflasyon üzerindeki olumsuz etkisi istatistiksel olarak anlamlıdır ve beklentilerle uyumludur. Tahterevalli ve delegasyon etkileri ayrıştırıldığında ise, tahterevalli etkisi istatistiksel olarak anlamlı ve pozitiftir. Acemoglu vd. (2008) tahterevalli etkisini artan bütçe açığını monetize etmek isteyen hükümetin enflasyonu arttırması olarak açıklamaktadır. Tahterevalli ve delegasyon etkilerinin ayrıştığı model Sikken ve de Haan (1998) ve Lucotte'nin (2009) çalışmalarıyla tutarlı olarak daha düşük bütçe açığının enflasyonun düşmesine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Üçüncü bölüm Türkiye'de enflasyon hedeflemesi rejimi altında parasal aktarım mekanizmasının nasıl ve hangi ölçüde başarılı olduğunu sunmaktadır. İlgili teorik ve uygulamalı literatür dikkatlice gözden geçirildikten sonra, en uygun modeller, çeşitli vektör otoregresif (VAR, SVAR, VARX, SVARX) modeller, küçük ve açık ekonomi varsayımı çerçevesinde Türkiye için geliştirilmektedir. Temel ve genişletilmiş vektör otoregresif modellerde, likidite göstergesi olan dar kapsamlı para arzı ve politika faiz oranı reel çıktı seviyesinin temel belirleyicileri olmakta; fakat fiyatlar genel seviyesi likidite, çıktı ve nominal döviz kuru tarafından kontrol edilmektedir. Merkez bankası tarafından belirlenen politika faiz oranı ve nominal döviz kuru reel çıktı ve tüketici fiyatları üzerinde anlamlı bir etkiye sahipken, dışsal değişkenler reel çıktı üzerinde küçük olmasına rağmen anlamlı bir etkiye sahiptir fakat tüketici fiyatları üzerinde önemli bir etkiye sahip değildir. Bu sonuçlar TCMB'nin Türkiye'de reel çıktı seviyesini etkileyebildiğini ve parasal aktarımın efektif olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, döviz kuru ve faiz oranı kanalı fiyatlar düzeyi üzerinde anlamlı bir etkiye sahipken, varlık fiyatları ve likidite kanalı reel çıktının en önemli belirleyicileridir. Sektörel aktarım mekanizmasına gelince, TCMB'nin politikalarının sektörel çıktı ve fiyatlama mekanizması üzerindeki etkisi istatistiksel ve ekonomik olarak anlamlı bulunmaktadır. Bütün sektörlerde döviz kuru kanalı reel çıktı ve üretici fiyatlarının temel belirleyicisidir, ayrıca inşaat sektöründe faiz oranı kanalı da etkili bulunmaktadır. Dördüncü bölüm, Türkiye'de optimal para politikasının belirlenmesine odaklanmaktadır. Gali (2015) ve Harrison (2017)'nin çalışmaları takip edilerek, Bayesyen tahminleri içeren yeni Keynesyen dinamik stokastik genel denge (NK-DSGE) modeli oluşturulmaktadır. Tüm şoklar bir arada ele alındığında, döviz kuru sapmalarına ve çıktı açığına sapmalarına cevap veren Kural 8 ve Kural 10, kayıp fonksiyonunu en aza indirgemek için en etkili kurallar olarak görünmektedir. Şoklar tek tek ele alındığında ise, Kural 10 para politikası ve uluslararası faiz şoklarının; yurt içi enflasyon tahmini kuralı olarak adlandırılan Kural 7 ise verimlilik, tercih ve küresel emtia fiyatları şoklarının varlığında kayıp fonksiyonunu en aza indirgemek için en etkili para politikası kurallarıdır. Seçilen değişkenlerin etki tepki fonksiyonlarına bakıldığında, Kural 7, Kural 8 ve Kural 10 şokların yayılma dinamiklerini açıklamak için en uygun kurallardır. Sonsal olasılık dağılımı Kural 7'nin değişkenlerin davranışlarını açıklamak için en iyi para politikası kuralı olduğunu açıkça göstermektedir. Tüm gerekçeler göz önüne alındığında, Türkiye için optimal para politikası olarak Kural 7 akla yatkın görünmekte, ayrıca TCMB, her türlü şoka karşı Kural 8 ve Kural 10 gibi kapsamlı bir dizi para politikası kurallarına da uygulayabileceği değerlendirilmektedir.