Tik bozuklukları ve stereotipik hareket bozukluğunun ayırıcı tanısında motor beceriler ve silik nörolojik bulguların değerlendirilmesi

Tikler yoğunluk ve sıklık bakımından dalgalanmalar gösteren, ani, tekrarlayıcı, ritmik olmayan, basmakalıp motor hareket ve ses çıkarma davranışları olarak tanımlanır. Stereotipik hareketler ise tekrarlayıcı, istemsiz, ritmik, koordineli, kalıplaşmış ve amaçsız davranışlardır. Hareket veya ses komponentlerini içermesi, bir motor hareketin benzer şekilde tekrarlanması özellikleri sebebiyle tik ve stereotipiler benzerlik göstermekte ve birbirleriyle karışabilmektedir. Tik bozuklukları ve stereotipik hareket bozukluğu birbirine sıklıkla eşlik etmektedir ve sebep olarak her iki hareket bozukluğunun da patofizyolojisinde motor işlevlerden sorumlu olan Kortiko-Striato-Talamo-Kortikal (KSTK) yolağın rol oynaması gösterilmiştir. Tik bozukluğu ve stereotipik hareket bozukluğunun ayırıcı tanısında silik nörolojik bulgular (SNB) ve motor becerilerin nasıl rol oynayabileceği, bu klinik bulguların hastalık belirtileri ve belirti şiddeti ile nasıl bir ilişkisi olduğu ile ilgili bilgilerin yetersiz olduğu görülmektedir. Tik bozukluğu ve stereotipik hareket bozukluğunun nörobiyolojik olarak farklı mekanizmalara sahip olduğu hipotezi ile yapılan bu araştırma, klinik olarak motor becerilerin ve SNB'nin değerlendirildiği kesitsel bir çalışmadır. Araştırmamızın örneklemi 20 tik bozukluğu, 20 stereotipik hareket bozukluğu, 13 Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanılı çocuktan ve 20 adet sağlıklı kontrolden oluşmaktadır. Tüm katılımcılara Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu DSM-5 (K-SADS-PL) psikiyatrik tanı görüşmesinin yanında Yale Genel Tik Ağırlığını Derecelendirme Ölçeği (YGTADÖ), Nörolojik Değerlendirme Ölçeği (NDÖ), Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği-Revize-Türkçe Versiyonu (TEDÖ-R-TV), Conners Anne Baba Derecelendirme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa Form (CADÖ-YK), Revize edilmiş Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu Bataryası (R-GKBB), Dokuz Delikli Peg Testi, Flamingo Denge Testi, 1-Dakika Otur-Kalk Testi ve İşaret Parmaklarıyla Burnunun Ucuna Dokunma Testi uygulanmıştır. Gruplar arasında yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzey, ebeveyn yaşları, perinatal faktörler, gelişim basamakları, el, ayak ve göz tercihleri ile serebral hakimiyet açısından anlamlı fark bulunmamaktadır. Tik grubundaki çocukların babalarında tik öyküsü anlamlı olarak yüksekken, stereotipi grubunda annelerinde stereotipi öyküsü anlamlı olarak daha fazladır. Her iki hareket bozukluğu grubunda da astım komorbiditesi yüksek bulunmuştur. Stereotipi grubunda NDÖ'nün "Karmaşık Motor Hareketlerin Sıralanması" alt-ölçek puanı ve yumruk-halka testi sağlıklı kontrollerden, Ozeretski testi puanı hem tik grubundan hem sağlıklı kontrollerden yüksek bulunmuştur. DEHB grubunda "Karmaşık Motor Hareketlerin Sıralanması" alt-ölçeği ve yumruk-halka testi puanı sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak yüksektir. Dokuz Delikli Peg Testinin dominant ve nondominant el ile çubukları çıkarma süreleri bakımından stereotipik hareket bozukluğu ile tik, DEHB ve sağlıklı kontrol grupları arasında anlamlı fark bulunmuştur. Tik bozukluğu grubunda YGTADÖ puanları arttıkça ince motor beceri performansında iyileşme eğilimi gözlenmiştir. Flamingo Denge Testi ve İşaret Parmaklarıyla Burnunun Ucuna Dokunma Testi puanları açısından gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Tik grubunda CADÖ-YK alt-ölçeklerinden karşıt olma karşı gelme ile dikkatsizlik/bilişsel problemler puanları ile denge performansı arasında anlamlı korelasyon elde edilmiştir. Stereotipik hareket bozukluğu grubunda 1-Dakika Otur-Kalk Testi performansı sağlıklı kontrollerden anlamlı olarak düşük çıkmıştır ve bu skorların TEDÖ-R-TV puanları ile arasında ilişki olmadığı görülmüştür. R-GKBB ölçeği total skoru, ince motor/el yazısı ve genel koordinasyon alt-ölçek puanları stereotipi, tik ve DEHB grubunda sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak düşük bulunmuştur. Hareket sırasında kontrol yeteneği alt-ölçeği ve Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu (GKB) riski açısından anlamlı fark sadece stereotipi grubu ile sağlıklı kontroller arasında elde edilmiştir. Çalışmamızın sonuçları stereotipik hareket bozukluğu tanılı okul çağı çocuklarında ince ve kaba motor beceri problemlerinin, karmaşık motor hareketlerin sıralanmasındaki sorunların tik bozukluğu tanılı çocuklara göre daha fazla göründüğünü, GKB riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlarımız bu iki hareket bozukluğunun patogenezinin farklı nörobiyolojik süreçlerle ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Gelecekte tik bozukluğu ve stereotipik hareket bozukluğu ayırıcı tanısında rol oynayabilecek biyolojik faktörlerin araştırılması bu alandaki bilgilerimizi artıracaktır.