Timurlular döneminde Herat

Türkistan'da Türk-İslam Kültür ve medeniyetinin en önemli merkezlerinden biri olan Afganistan'ın Herat şehri Türkistan, İran ve Hindistan üçgeninde yer alması hasebiyle siyasi, askeri, ticari ve göç yollarının da üzerinden geçtiği bir nokta olup doğu-batı, kuzey-güney eksenli bölgenin kapısı olma özeliğini bölgede hâkimiyet tesis eden devletlere vererek Timurlular Devletine kadar pek çok hâkimiyetin ana karargâhını oluşturmuştur. Emir Timur tarafından hâkimiyet altına alınmasıyla birlikte Timurlular Devletinde yeni bir kimlik kazanan Herat şehri söz konusu hâkimiyet döneminin sonuna kadar mirzaların yetişerek tecrübe kazandıkları bir merkez olmasının yanı sıra siyasi, askeri ve ticari pek çok seferin düzenlendiği, elçilik heyetlerinin kabul gördüğü, pek çok imar faaliyetlerinin yapıldığı bir merkez oluştur. Yine Herirud Vadisinin zengin özellikleri vesilesiyle tarım, hayvancılık, madencilik ve ticaret başta olmak üzere Timurluların iktisadi hayatının şekillendiği ana nokta olan Herat şehri sultan ve mirzaların da desteklerinden dolayı pek çok noktadan önemli şahsiyetin uğrak noktasına dönüşmüştür. Devletlerin ekonomik refahı şehirlerin ihya edilmesinde önemli bir yer ihtiva ederken Herat şehri de ipek yolu üzerinde yer alması hasebiyle iktisadi ve ilmi hayatın kalbinin attığı bir merkez olmuş, bu bağlamda Timurlular döneminde Doğu Rönesansı diye tarif edilen üst düzeyde refahın yaşandığı bir süreci geçirmiştir. Hazırladığımız bu çalışmada Timurlular Devletinde başkent statüsü kazanan Herat şehrinin siyasi, iktisadi ve kültürel faaliyetleri konu edilmiştir. Bu doğrultuda siyasi, iktisadi ve kültürel faaliyetler ayrı ayrı başlıklar halinde kaynaklara yansıyan şekilde incelenmiştir. Konusu Timurluların Herat hâkimiyeti olan tezimizin amacı; ülkemizde Timurlular Devletinin siyasi tarihine dair pek çok çalışma yapılmış olmasına rağmen Emir Timur'dan sonraki başkentleri olan Herat'a dair özelde geniş kapsamlı bir çalışma yapılmamasından ötürü dönemin müellif ve çağdaş kaynakların verdiği bilgiler ışığında bir bütünlük ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu bağlamda hazırlanan çalışmada Herat'ın siyasi, iktisadi ve kültürel faaliyetlerine dair açıklayıcı bilgilere de yer verilmekte iken Türk-İslam şehirlerinin kentsel yapılarının temel ilkeleri dikkate alınarak ta değerlendirilmede bulunulmuştur.