Timurlularda kültürel hayat ve Sultan Hüseyin Baykara Dönemi

Emir Timur'un mücadeleleri ile kurulan, XIV. yüzyılın ikinci yarısının sonlarında ve XV. yüzyılı tamamen içine alan Timurlu hanedanının kültür tarihi kendisinden önce bu topraklarda hüküm süren Türk kültürünün devamı olup, onun zenginleştirilmiş evresini meydana getirmektedir. Bu aşamada öncelikle Emir Timur'un Anadolu, Irak, Suriye, İran ve Harezim topraklarından ve hatta Hindistan'dan getirdiği sanatta, mimaride, müzikte, bilimin ve başka alanlarda marifeti olan kişileri Semerkant ve civarına toplayarak hünerlerini sergilemesi ve bildiklerini paylaşması için imkân yaratılmıştır. Bu bilim ve sanat uzmanlarının çocukları, torunları ve talebeleri Timurlu saltanatının devam ettiği sürece, sultanlara ve mirzalara hizmet etmişlerdir. Yerli âlim ve ulemâ ile dışarıdan gelen âlim ve ulemâ arasında kaynaşmalar, arkadaşlıklar, akrabalıklar kurularak bu devletin din, kültür ve sosyal yapısına yön vermişlerdir. Bu dönemin esas hamileri ve destekçileri olan Timur ve Timurlu şehzadeleri, ilim ve sanat sahibi insanlara karşı hiçbir zaman saygıda kusur etmemişlerdir. Bazen dini itibarı olan kişileri ve âlimleri kendilerinden bile üstün gördükleri olmuştur. Buna örnek olarak Emir Timur döneminde Emir Külâl, Seyyid Berke, Şaruh döneminde Hâce Muhammed Parsa, Uluğ bey döneminde Kadızâde Rumî, Gıyâseddin Cemşit Kâşı, Ebû Said döneminde Ubeydullah Ahrâr, Sultan Hüseyin Baykara döneminde Mola Câmî, Ali Şir Nevâyî gibi insanlardan söz edilebilir. Bu çalışma Emir Timur, Uluğ Bey, Şahruh ve Ebû Said dönemi din ve kültür tarihine kısaca değinerek Sultan Hüseyin Baykara dönemi kültür tarihi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Konu üzerinde yoğunlaşmamızın nedeni Sultan Hüseyin Baykara döneminin Timurlu hanedanının kültür tarihi bakımından en zirveye ulaştığı dönem olmasıdır. Bu dönemde tarihe damgasını vuran önemli âlimler ve sanatçılar yetişmiştir. Bununla ilgili Sultan Hüseyin Baykara kendi risalesinde "Tanrıya şükürler olsun, benim saltanatım zamanında birçok seçkin kişiler yetişmiştir. Bu bakımdan, bu zaman bütün zamanlardan daha üstündür" cümlesini kurmuştur.