Tokat ili'nın erozyon riskinin değerlendirilmesi

Toprak erozyonu; yoğun toprak işleme, toprak bozulması ve şiddetli yağışların bir araya gelmesiyle oluşan ciddi bir çevresel problem olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, hidrolojik döngüdeki şiddetli değişimlere bağlı olarak ortaya çıkan iklim değişikliği nedeniyle, toprak erozyonunun gelecekte daha da artacağı öngörülmektedir. Bu nedenle, belirli bir alandaki toprak kaybını tahmin edebilmek amacıyla çeşitli amenajman teknikleri, denklemler ve modeller geliştirilmiştir. Son yıllarda, toprak yüzeyinde meydana gelen aşınma, taşınım ve birikim süreçlerini değerlendirmek üzere mantıksal, matematiksel ve fiziksel temelli modeller ön plana çıkmıştır. Bu modeller arasında Evrensel Toprak Kaybı Denklemi (USLE) ve Su Erozyon Tahmin Modeli (WEPP), en yaygın kullanılan yöntemlerdendir. Bu çalışma, Tokat iline bağlı Almus, Artova, Başçiftlik, Erbaa, Merkez, Niksar, Pazar, Reşadiye, Sulusaray, Turhal, Yeşilyurt ve Zile ilçelerinde yürütülmüştür. Araştırmada, farklı eğim gruplarına ve farklı arazi kullanım türlerine sahip (tarım, mera ve orman) alanlarda meydana gelen yıllık toprak kayıpları USLE ve WEPP modelleri kullanılarak tahmin edilmiş ve elde edilen bulgular karşılaştırılarak Tokat ili genelinde erozyon riski değerlendirilmiştir. WEPP modeli; tarım arazilerinde yıllık ortalama toprak kaybını 0.02–89.71 ton/ha/yıl, mera arazilerinde 0.00–10.52 ton/ha/yıl, orman arazilerinde ise 0.00–5.56 ton/ha/yıl arasında tahmin etmiştir. USLE modeli ise tarım arazilerinde 1.62–69.55 ton/ha/yıl, mera arazilerinde 0.29–2028 ton/ha/yıl ve orman arazilerinde 0.023–1.202 ton/ha/yıl aralığında toprak kaybı hesaplamıştır. Modellerin karşılaştırılması sonucunda; tarım arazilerinde WEPP modelinin, USLE modeline kıyasla yıllık ortalama 9.28 ton/ha/yıl daha yüksek toprak kaybı tahmin ettiği belirlenmiştir. Orman arazilerinde de benzer şekilde WEPP modeli, USLE'den 4.95 ton/ha/yıl daha yüksek değerler öngörmüştür. Öte yandan, mera arazilerinde USLE modeli, WEPP modeline göre yıllık ortalama 9.76 ton/ha/yıl daha yüksek tahmin yapmıştır. Her iki modelin sonuçlarına göre, eğim artışına paralel olarak toprak kaybı miktarlarında sistematik bir artış gözlenmiş ve özellikle yüksek eğimli alanlarda erozyon riskinin belirgin şekilde arttığı saptanmıştır.