Toplumsal cinsiyet bağlamında evde bakım verenlerin yaşam deneyimleri: Elazığ örneği

Bu tez çalışması, toplumsal cinsiyet bağlamında evde bakım veren bireylerin yaşam deneyimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Toplumsal cinsiyet rolleri, bireylerin yaşamlarında üstlendikleri sorumlulukları ve emek pratiklerini belirleyen önemli bir sosyo-kültürel yapıdır. Bu roller doğrultusunda evde bakım hizmetleri çoğunlukla kadınlar tarafından yerine getirilmekte ve bu durum, bakım emeğinin toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler çerçevesinde değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Çalışmada, yaşlı, hasta ya da engelli bireylerin bakımını üstlenen kişilerin deneyimleri, toplumsal cinsiyet rolleriyle olan ilişkisi bağlamında ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenine uygun olarak yürütülmüş; bakım veren bireylerle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş ve katılımcı anlatıları tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu araştırmada 14 kadın, 8 erkek olmak üzere toplamda 22 bakım veren kişi ile görüşme yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen verilerden bakım yükü ve günlük yaşama etkisi, bakımın anlam dünyası, toplumsal cinsiyet ve bakım emeği son olarak da evde bakım hizmet politikası dört ana tema ve bunların alt temalarından oluşmuştur. Yapılan görüşmeler MAXQDA programı ile analiz edilmiştir. Görüşmeler sonucunda, bakım sürecine ilişkin duygusal, fiziksel ve sosyal yüklerin büyük oranda kadınlar tarafından taşındığı, bu durumun toplumsal beklentilerle iç içe geçtiği ve bakım emeğinin hem kamusal politikalar hem de bireysel yaşamlar açısından yeterince görünür kılınmadığı tespit edilmiştir. Tezin temel bulguları, toplumsal cinsiyetin bakım emeğini belirleyen temel bir unsur olduğunu ve bu emeğin toplumsal cinsiyet rejimi tarafından şekillendirildiğini göstermektedir. Evde bakımın yalnızca bireysel bir sorumluluk alanı değil, aynı zamanda toplumsal eşitsizliklerin derinleştiği yapısal bir olgu olduğu vurgulanmaktadır. Bu bağlamda tez, bakım verenlerin yaşam deneyimlerinin görünür hale getirilmesinin, toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı sosyal politika üretimi açısından önemli bir adım olduğunu ortaya koymaktadır Elde edilen veriler doğrultusunda, toplumsal cinsiyet rollerinin evde bakım emeği üzerindeki belirleyiciliği, katılımcıların öznel anlatılarıyla ortaya konulmuştur. Araştırma bulguları, bakım emeğinin görünmezliğini ve bu emeğin kadınlara atfedilme biçimini eleştirel bir çerçevede değerlendirmektedir. Tez, evde bakım hizmetlerinin yalnızca özel alanla sınırlı bir faaliyet olarak değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin yeniden üretildiği bir kamusal alan olarak düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, bakım emeğine ilişkin politikaların toplumsal cinsiyet perspektifiyle yeniden ele alınmasının gerekliliğine işaret etmektedir.