Toplumsal cinsiyet ilişkili dezavantajlı grup stresi ve psikolojik dayanıklılık ölçeği geçerlilik ve güvenirlilik çalışması

Amaç: Transgender ruh sağlığı eşitsizliklerini anlamaya yönelik Dezavantajlı Grup Stresi Modeli'nden geliştirilen Toplumsal Cinsiyet İlişkili Dezavantajlı Grup Stresi ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği'nin Türkçe geçerlilik ve güvenirlilik çalışmasını yaparak ülkemizde bu alandaki önemli bir boşluğu doldurmayı, yeni araştırmalarda kullanılabilecek bir araç oluşturmayı amaçladık. Yöntem: Çalışmamıza İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'na cinsiyet geçiş süreci için başvuran 48 trans dahil edilmiştir. Katılımcılarla yapılan klinik görüşme sonrası tüm katılımcılara öz bildirim ölçekleri olan Sosyodemografik Veri Formu, Toplumsal Cinsiyet İlişkili Dezavantajlı Grup Stresi ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (GMSR), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) uygulanmıştır. Test- tekrar test analizi için 15 gönüllü katılımcıya iki hafta sonra GMSR ölçeği tekrar uygulanmıştır. Bulgular: Güvenirlilik çalışmasında korelasyon analizi ile ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu gösterilmiştir. Cronbach alfa değerleri tüm ölçek için 0,768 , distal stres boyutu için 0,843; proksimal stres boyutu için 0,911 ve psikolojik dayanıklılık boyutu için 0,896 bulunmuştur. Ölçeğin test-tekrar test güvenirliliği için hesaplanan Wilcoxon değerleri yüksek düzeyde güvenilir bulunmuştur. GMSR ölçeğinin geçerlilik çalışmasında yapı geçerliliği, yapılan faktör analizinde 3 faktörlü yapı üzerinden incelenmiştir. Kriter geçerliliği çalışmasında GMSR ile kullanılan diğer ölçekler arasında anlamlı ve özgün çalışmadaki bulgulara benzer ilişkiler elde edilmiştir. Stres boyutları ile BDÖ, BAÖ, ve ASÖ puanları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,001). Psikolojik dayanıklılık faktörleri ile ÇBASDÖ puanları arasında pozitif yönde; BDÖ, BAÖ, ve ASÖ puanları arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmayla GMSR ölçeği Türkçe formunun ülkemizde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilineceği gösterilmiştir. Çalışmamız, trans bireyler arasında dezavantajlı grup stresi ve psikolojik dayanıklılık ile ruh sağlığı sonuçları arasındaki ilişkinin incelemesi açısından iyi bir kaynak olacaktır. Çalışmamızda dezavantajlı grup stresine maruz kalan trans bireylerin ruh sağlığı sonuçlarında içselleştirilmiş transfobinin önemi ve psikolojik dayanıklılık faktörlerinin koruyucu etkisi dikkat çekici bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: transgender, dezavantajlı grup stresi, psikolojik dayanıklılık, ruh sağlığı, gmsr