Topuk-Göynükbelen (Orhaneli-Bursa) yöresi nikel oluşumlarının kökensel incelenmesi

ÖZET Topuk-Göynükbelen(Orhaneli-Bursa) yöresi nikel oluşumları ve bu oluşumlardan sorumlu Göynükbelen granitoyid sokulumu ile ultramafik kayaçlar mineralojik ve jeokimyasal acıdan ele alınarak incelenmiştir. Sahadaki nikel oluşumları, Paleojen yaşlı sokulumdan kaynaklanan hid- rotermal çözeltilere bağlı olarak, Üst Kretase-Paleosen yaşlı ultra mafik kayaçlardaki kırık ve çatlakların kontrolünde meydana gelmiştir. Kalk-alkali granitik bir magmanın ürünü olan Göynükbelen grani toyid sokulumu, göreceli olarak sodik karakterlidir. QAP üçgen diyag ramında diyorit-gabrD, kuvars diyorit, kuvars monzodiyorit, tonalit ve granodiyorit alt birimlerini içeren sokulum, I- tipi granitoyidlerin mineralojik ve kimyasal özelliklerini sergilemektedir. Tektonik disk- riminasyon diyagramında volkanik yay granitoyidlerinin alanında yer alan sokulum, primitif ada yayları ve kıtasal yaylardan, normal kıta sal yaylara kadar geniş bir yay olgunluğu göstermektedir. Dunit, harzburjit, piroksenit damarları, piraksenli gabro, serpantinit ve listvenit oluşumlarını içeren ultramafik-mafik birimin, baskın kayaç tipleri, değişen oranlarda serpantinleşmiş dünit ve harzburjitlerdir. Mg0-A1_D3 ve MgO-CaO diyagramlarında az tüketilmiş pirolit alanında yer alan ultramafik-mafik kayaçlar, AFM üçgen diyagramında mafik-ult- ramafik kümülat ve ultramafik tektonik sınırları içinde yayılım gös termişlerdir. Çalışma alanında yukarıda tanımlanan koşullara bağlı olarak mey dana gelmiş üç farklı tip nikel oluşumu tespit edilmiştir. Bunlar: 1- Serpantinleşmiş ultramafik kayaçların yerli yerinde (in situ) ay- rışmasıyla meydana gelmiş, kırmızı toprak znnlardaki nikel zenginleş meleri. Arazide düzensiz bir dağılım gösteren ve ortalama 3m. düşey kalınlığa sahip olan bu zonlarda, en düşük 1DD ppm., en yüksek 9DD0ppm. Ni değerleri elde edilmiştir. 2- Göynükbelen granitoyid sokulurundan kaynaklanan hidrotermal çözel tilerin içlerinden geçtikleri ultramafik kayaçlardan remobilizasyonla kazandıkları nikel 'i yine ultramafik kayaçlardaki kırık ve çatlaklar içine pentlandit, hezlavudit, millerit, makinavit, avaruit ve viyola- rit şeklinde çökelmesiyle oluşan nikel sülfür oluşumları. Bu tür olu şumlar arazide beş zonda tanımlanmıştır. Yüksek nikel değerleri, saha nın güneyinde Meryemkaldırımı Sırtı ile YapkBy Dere 'den alman örnek lerde saptanmıştır. 3- Nikel sülfür oluşumlarından sorumlu hidrotermel çözeltilerin taşı dığı Nikel 'in (Ni ), ortaşda var olan talk ve klorijler'in kristal yapısındaki magnezyum (Mg ) ve kısmen demir' in (Fe ) yerini alma sıyla (substitution) oluşan nikelli talk, nikelli kloritleşimş talk ve nikelli kloritler. Arazinin güneyinde yaygın alarak bulunan ve yeşil renkli pulcuklar şeklinde izlenen bu tür oluşumlar genelde ni kel sülfür oluşumlarıyla birlikte bulunmaktadır. Laboratuvar araş tırmaları sonucu, bu tür nikel oluşumlarının, talk ve kloritlerin fi ziksel ve kimyasal özellikleri arasında özelliklere sahip bir ara ürün olduğu sonucuna varılmıştır. vı