Torbalı Ovası'nın katı atık depolama tesisleri yer seçimine yönelik hidrojeoloji incelemesi

Ill ÖZET Serbest akifer özelliğindeki alüvyon ortamlar üzerinde gelişen şehirleşme ve hızlı sanayileşme çevresel problemlere neden olmaktadır. Özellikle, bu problemlerin başında düzensiz atılan sıvı ve katı atıkların yüzey ve yeraltısularının kirlenmesine neden olmalarıdır. Günümüzde, jeolojik ve bidrojeolojik çalışmalar şehirleşme, sanayi ve atık depolama alanı yer seçiminde vb. arazi kullanımının belirlenmesinde büyük rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Torbalı ovasındaki mevcut katı atık düzensiz depolamasının yüzey ve yeraltısularına etkisinin belirlenmesi ve havzanın katı atık düzenli depolama tesisleri yer seçimine yönelik jeolojik-hidrojeolojik incelemesini yapmaktır. Torbalı yerleşim merkezi, evsel ve endüstriyel katı, sıvı atıkları Fetrek Çayı yakın çevresinde herhangi bir önlem alınmaksızın bertaraf edilmektedir. Katı atık düzensiz depolama ve sıvı atık önlemsiz deşarj bölgesinin oluşturduğu su kirliliğini tartışabilmek amacıyla, bölgenin jeolojik ve bidrojeolojik özellikleri araştırılmıştır. Yapılan ayrıntılı araştırmalarda düzensiz bertaraf alanlarının bölgede içme- kullanma suyu temin edilen en önemli alüvyon akifer üzerinde bulunduğu ve yeraltısu seviyesinin yüzeyden 30-35m derinlikte olduğu belirlenmiştir. Mevcut atık depolama alam plansız ve düzensiz olarak kullanılmaktadır. Bu depolama alanında, geçirimsiz taban örtüsü, gaz tahliye bacaları ve yüzey, yağmur sularından koruyacak yüzey örtüsü bulunmamakta ve sızıntı sulan yeraltısularının kirlenmesine neden olmaktadır.IV Fetrek Çayına deşarj edilen endüstriyel sıvı atıklar nedeniyle düzensiz depolama alanı ve çevresindeki yeraltısularının kirliliği araştırılmıştır. Bunun için sistematik örnekler alınarak, hidrojeokimyasal ve ağır metal analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, bölgede yeraltısularının içme suyu kriterlerine göre önemli ölçüde kirlendiği belirlenmiştir. Araştırma bulgularından yararlanarak yeraltısuyu kirlilik risk haritaları hazırlanmıştır. Hidrojeolojik çalışmalara göre, Saibler kil ocakları ve çevresi, yeraltısularının kısıtlı olduğu ve geçirimsiz temel kayası özelliğine sahip olan alanları oluşturmaktadır. Diğer litolojik birimler, geçirimli ve tamamı serbest akifer özelliğindedir,(karstik akifer, alüvyonel akifer ve az geçirimli akifer/akitard). Dolayısyla, bu jeolojik birimler yeraltısuları potansiyeli açısından verimli ve atık depolama sahası için uygun olmayan kaya birimlerini oluştururlar. Torbalı ilçesi evsel ve endüstriyel katı atık düzenli depolama tesisi için, çalışma alanının kuzeyinde Neojen yaşlı kiltaşları içerisindeki eski kil ocakları sahasınının uygun olduğu düşünülmektedir. Burada yüzeyden Neojen kiltaşlarının 300m kalınınlık ve 10"10 m/s dolayındaki permeabilite katsayısı ile doğal geçirimsiz bariyer oluşturması belirleyici olmuştur. Ayrıntılı jeolojik -hidrojeolojik çalışmalarda bu alanın katı atık depolama için uygun bir alan olduğunu göstermektedir. Yeni belirlenen düzenli depolama alam 2030 yılına kadar planlanmıştır. Yeni saha doğal geçirimsiz bir taban örtüsü içermektedir. Sızıntı suyu danajı ve depolanması, gaz tahliye sistemi, yağmur ve yüzey suyu drenaj sistemi ve yüzey örtüsü projelendirme aşamasında dikkate alındığı takdirde Torbalı ovasındaki yeraltısularının kirlenmesi engellenecektir. Acilen, Torbalı ovasında kimyasal ve biyolojik bir arıtma tesisi kurularak, sıvı atıklar ve katı atık sızıntı sulan bu tesiste arıtılmalıdır. Arıtılan atık sular tarımda sulama özelliğinde sular olabilmelidir.