Total larenjektomili bireylerin koku fonksiyonlarının değerlendirilmesi

Başaran, R., Total Larin e tomili Bireylerin Ko u Fon siyonlarının Değerlendirilmesi, Ha ettepe Üniversitesi Sağlı Bilimleri Enstit s Dil ve Konuşma Terapisi Programı Y se Lisans Te i, Ankara, 2020. Total larinjektomi sonrasında bireylerin konuşma, pulmoner ve koku fonksiyonları etkilenmektedir. Koku duyusundaki etkilenmenin, temelde nazal epiteli uyaran hava akışının azalmasından kaynaklandığı öne sürülmektedir. Bireylerin yaşam kalitelerini önemli ölçüde etkilediği gösterilen bu fonksiyonun geliştirilmesi için Dil ve Konuşma Terapistleri tarafından uygulanan, etkinliği kanıtlanmış davranışsal teknikler bulunmaktadır. Total larinjektomili bireylerin konuşma rehabilitasyonunda ise özefageal konuşma, ses protezi ile konuşma ve elektrolarinks olmak üzere üç yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemler birbirleri arasında konuşma hızı, enfeksiyon riski, maliyet gibi birçok yönden karşılaştırılmış olup; bilindiği kadarıyla koku fonksiyonları açısından bir araştırma yapılmamıştır. Bu tez çalışmasında, total larinjektomili bireylerin koku fonksiyonlarının değerlendirilmesi ve farklı konuşma rehabilitasyon yöntemini kullanan bireyler arasında, koku fonksiyonları açısından farklılık bulunup bulunmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmaya dahil edilen 44-75 yaş arası 30 total larinjektomili birey; özefageal konuşma, ses protezi ve elektrolarinks yöntemlerini kullananlar olmak üzere üç gruba eşit şekilde ayrılmıştır. Sağlıklı koku fonksiyonuna sahip, total larinjektomili gruptaki bireyler ile benzer yaş ve cinsiyetteki 10 birey kontrol grubunu oluşturmuştur. Katılımcıların koku değerlendirmeleri, hikaye alımının ardından, fonksiyonel koku değerlendirme araçlarından biri olan Sniffin Sticks Genişletilmiş Test ve bir öz değerlendirme anketi kullanılarak tamamlanmıştır. Her iki değerlendirmenin sonuçları, total larinjektomili bireylerin, kontrol grubuna göre koku fonksiyonlarında önemli oranda etkilenme olduğunu göstermiştir. Gruplar arasında Sniffin Sticks Test puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Sniffin Sticks Testi birleşik puanları açısından, özefageal konuşma grubunun, ses protezi grubuna göre daha iyi puanlara sahip olduğu; fonksiyonel koku sınıflandırmasına göre ise en iyi koku fonksiyonunun özefageal grupta olduğu görülmüştür.