Toxoplasma gondii'ye özgü aşı adayı antijenlerin kullanıldığı adjuvante multivalan rekombinant protein aşısının oluşturduğu immun yanıt ve korunmanın belirlenmesi

Toxoplasma gondii, hemen hemen her sıcakkanlı hayvanı, kuş türlerini ve insanları enfekte edebilen bir zorunlu hücre içi parazitidir. Toksoplazmozis, immun sistemi sağlam kişilerde asemptomatik ilerlerken, immun sistemi baskılanmış ya da immun yetmezliği olan kişilerde ölüme neden olabilmektedir. Bu sebeplerden dolayı T. gondii'ye karşı geliştirilecek aşı enfeksiyondan korunmak için büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasında T. gondii'ye karşı multivalan rekombinant protein aşısı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla protein mikroarray taramasıyla belirlenen T. gondii'ye ait 49 aşı adayı antijenik protein; biyoinformatik yöntemler, küçük çaplı ekspresyon ve saflaştırma özelliklerine göre analiz edilmiştir. Analiz sonucunda aralarından altı protein aşı adayı olarak seçilmiş ve ilk kez 6-Valantlı adjuvante rekombinant protein aşı formülasyonu geliştirilmiştir [6-Valant (+) Montanide]. Fareler üç hafta arayla iki kez aşılanmış ve daha sonra uyarılan humoral immun yanıt Western blot ve Rec-ELISA ile, hücresel immun yanıt ise flow sitometri ve sitokin ELISA ile belirlenmiştir. Aşılanan fareler T. gondii Ankara suşu takizoiti ile intraperitoneal yoldan letal dozda enfekte edilerek oluşturulan korunma belirlenmiştir. Sonuçlara göre, aşılama sonrası 6-Valant (+) Montanide aşısı kontrollere göre kuvvetli total IgG yanıtı uyarmıştır (P<0,0001). IgG1 ve IgG2a yanıtı incelendiğinde polarizasyonun belirgin şekilde TH1 yönüne doğru olduğu belirlenmiştir (P<0,001). IFN-γ salgılayan CD4 T-Yardımcı lenfositleri ile IFN-γ salgılayan CD8 T-Sitotoksik lenfosit oranlarının kontrollere göre sırasıyla 1,45-2 ve 1,6-2 kat arasında arttığı saptanmıştır. Ayrıca lenfositlerin hücre dışına salgıladığı IFN-γ miktarları incelendiğinde 6-Valant (+) Montanide aşısının kontrollere göre belirgin şekilde daha fazla olduğu (P<0,001) saptanmıştır. Bu sonuçlar 6-Valant (+) Montanide aşısının güçlü koruyucu TH1 immun yanıt oluşturduğunu göstermektedir. Aşılanan farelerin yaşam süresininin 8,38±2,13 güne çıkartıldığı ve kontrollere göre belirgin şekilde yüksek olduğu saptanmıştır (P<0,01). Sonuçta bu çalışmada protein mikroarray taraması ile seçilen aşı adayı antijenlerin kuvvetli humoral ve hücresel immun yanıtı uyarılabildiği ve letal toksoplazmosize karşı kısmi korunma sağladığı gösterilmiştir. Ayrıca toksoplazmozise karşı altı ya da daha fazla antijenik protein içeren multivalan rekombinant protein aşısı geliştirilerek kullanılabilir. Böylece gelecek çalışmalarda daha fazla anjenik protein içeren multivalant rekombinant protein aşı formülasyonun geliştirilmesiyle toksoplazmozise karşı tam korunmanın sağlanabileceği öngörülmektedir.