Trachystemon orientalis toprak altı kısımlarında fitokimyasal ve biyolojik aktivite çalışmaları

Halk arasında "Kaldırak, Kaldırayak, Hodan, Ispıt, Kaldırık, Kaldirik, Tamara, Zılbıt Balıkotu, Acı Hodan ve Doğu Hodanı" isimleri ile bilinen ve Türkiye'de Trachystemon cinsine (Boraginaceae) ait tek tür olan Trachystemon orientalis, ülkemizde bazı yörelerde gıda ve tıbbi bitki olarak kullanılmaktadır. T. orientalis'in antiviral, antioksidan, antimikrobiyal, antidiyabetik, antimutajenik ve herbisidal aktivite gösterdiği yürütülen çalışmalarda kanıtlanmıştır. Bu çalışmada, izolasyon çalışmaları çeşitli kromatografik yöntemler kullanılarak T. orientalis'in toprak altı kısımlarının metanol ekstresinden hazırlanan alt ekstreler (kloroform, etil asetat ve arta kalan su) üzerinde yürütülmüştür. T. orientalis ekstrelerinden izole edilen bileşiklerin yapıları 1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR (COSY, HMQC, HMBC) ve MS yöntemleri kullanılarak aydınlatılmışır. T. orientalis'in toprak altı kısımlarından rosmarinik asit, danshensu, globoidnan B ve rabdosiin olmak üzere 4 bileşik izole edilmiştir. T. orientalis'in toprak altı kısımlarından elde edilen ekstreler ve izole edilen bileşikler üzerinde biyolojik aktivite (antioksidan ve lipaz inhibitör aktivite) çalışmaları yapılmıştır. Antioksidan aktivitesi belirlemek için FRAP ve CUPRAC yöntemleri kullanılmıştır. Pankreatik lipaz inhibisyonu in vitro spektrofotometrik yöntemle belirlenmiştir. FRAP ve CUPRAC analizlerinde ekstreler arasında etil asetat alt ekstresi en yüksek antioksidan aktiviteyi sergilemiştir. Pankreatik lipaz enzim inhibisyonu çalışmaları, arta kalan su alt ekstresinin en yüksek aktiviteye sahip olduğunu göstermiştir. FRAP ve CUPRAC analizlerinde izole edilen bileşikler arasında rosmarinik asit en yüksek antioksidan aktivite göstermiştir. Pankreatik lipaz enzim inhibisyonu çalışmalarının sonucuna göre rosmarinik asidin en yüksek aktiviteye sahip olduğu saptanmıştır. Sonuçta, T. orientalis'in toprak altı kısımlarının ve izole edilen bileşiklerinin yüksek antioksidan kapasitesi ve pankreatik lipaz inhibitör aktivitesi nedeniyle obezite tedavisinde umut verici bir doğal ürün olabilir.