Trafik kazalarını etkileyen yol faktörlerinin deney tasarımı ile incelenmesi

İnsanlığın varoluşundan itibaren ihtiyaçlar ya da arzular için ulaşım, kaçınılmaz bir gereksinim olmuştur. Bu amaçla insanlar başta yayan olmak üzere, hayvanlardan ve çeşitli icatlar ile mekanik ve elektronik yapılarda araçlar kullanmıştır. Geçmişte alanların genişliği ve yerleşimin dağınık olmasıyla herhangi bir düzende olmayan ulaşım şekilleri yerleşik hayat ve şehirleşmelerin etkisiyle bir düzen ve güzergâhlar bütününün kullanılmasını kaçınılmaz kılmıştır. Bunu yerleşim alanlarının amaçlar doğrultusunda bölümlenmesi, inşaası ve yolların oluşumu izlemiştir. Yollar ve araçların kullanımı ise ulaşım ağlarını ortaya çıkarmıştır. Günümüzde demiryolu, havayolu, deniz yolu ve karayolu olmak üzere, pek çok ulaşım ağı insanların kullanımda iken, bunların oluşturacağı yoğunluk da trafik olarak ifade edilebilir. Bilhassa ulaşım ağlarındaki artış özellikle tek bir alana yığılmanın ve kargaşanın önlenmesine yönelik önemli bir gereksinimdir. Dünyada ve ülkemizde ulaşım ağlarının geliştirme çabaları her ne kadar mevcutsa da, gelişen ülkeler ve artan nüfusla birlikte ulaşım ağları yeterli olmadığı söylenebilir. Bu yertersizliğe ulaşım ağının yapısı, çevre ve insan faktörünün katılımıyla ulaşımda çeşitli problemler de ortaya çıkmaktadır. Bu problemlerin başında ise trafik kazaları gelmektedir. Trafik kazaları hem bireyler hem de kitleler üstünde derin etkilere sahiptir. Kazalar yaralanma, ölüm ve çokça maddi zararlar ile sonuçlanarak; insanlar üzerinde fiziksel tahribatlar yaratırken, ülke ekonomisine de büyük maliyetler yüklemektedir. Özellikle şehirleşmenin, plansız kentleşmenin, hatalı ulaşım projelerinin artışı, trafik kazalarını ve ne tür önlemler ile çözülebileceği sorusunu ön plana çıkarmaktadır. Tüm bu olumsuz uygulama ve sonuçlar dikkate alınarak, trafik kazalarını etkileyen faktörlerin neler olduğu, ne seviyede ve ne yönde etkilediği ve ne tür önlemler ile çözülebileceği soruları ön planda iken; çözüm araştırmaları hem uygulama sahalarında hem de akademik açıdan üzerinde ilginin sürekli taze olduğu problemler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu kapsamda çalışmamızda Çorum ilimizde 3 döneme ait kaza verileri ve ArcGIS Coğrafi Bilgi Sistemin(CBS)den elde edilen veriler Deney Tasarımı yaklaşımı ile Minitab programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bu noktada yola bağlı çevresel etkiler üzerinde durularak, kazalara olan etki düzeyi araştırılmış ve kazalara etkileyen yol faktörleri değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: İstatistiksel Deney tasarımı, faktöryel tasarım, kaza analizi, yol faktörleri