Trafik ışığında otobüs önceliğinin irdelenmesi: İstanbul örneği

Artan özel taşıt kullanımının ortaya çıkardığı sorunların çözümü için toplu taşıma taşıtlarının kullanımının artması yönünde çeşitli özendirici politikalar uygulanmaktadır. Bu politikalar doğrultusunda yapılan uygulamalardan biri, trafik ışıklarında otobüslere öncelik verilmesidir. Yolcu sayıları arasında büyük fark olmasına karşın trafik ışıklarında bir otomobil ile bir otobüse eşit öncelik verilmektedir. Trafik ışığında otobüs önceliği ile otobüslere ışıklarda daha fazla yeşil süre ya da daha az kırmızı süre verilerek yolcu sayısı ile orantılı çözümler sunulması amaçlanmaktadır. Bu uygulamanın diğer taşıt trafiği üzerinde olumsuz etkileri olmasına karşın, trafikte yolcu sayısı ile orantılı bir çözüm üretmekte ve toplu taşıma kullanımının artmasına katkıda bulunup trafik sıkışıklığının giderilmesine yardımcı olmaktadır. Trafik ışıklarında otobüs önceliği uygulanması sonucunda elde edilmek istenenler ise ilk olarak otobüslerin yolculuk süresini azaltarak yolcuların trafikte harcadığı zamanı kısaltmaktır. İkinci olarak otobüsün yolculuk sürelerine uyumunu sağlayıp otobüslerin güvenilirliğini artırarak yolcuların hangi saatte tam olarak nerede olacaklarını önceden bilmelerini sağlamak ve yolcu memnuniyetini artırmaktır. Bu sonuçlara ulaşıldığında, toplam yol ağı üzerinde ekonomik fayda sağlanacaktır. Otobüs sinyal önceliği edilgen öncelik, erken yeşil süresi verme, yeşil süresi uzatma, faz ekleme, faz atlaması yapma gibi çeşitli şekillerde uygulanabilir. Bu çalışma kapsamında, İstanbul İli Şişli İlçesi Osmanbey Semt'inde bir ışıklı kavşak üzerinde gözlem yapılmış ve bu veriler ile kavşak VISSIM benzetim yazılımı üzerinde modellenmiştir. Daha sonra trafik ışığında bir kavşak kolu üzerindeki otobüslere yeşil süresi uzatma yöntemi kullanılarak öncelik verilmiş ve mevcut durum ile otobüs öncelikli durum karşılaştırılmıştır. Modellemeden elde edilen veriler sonucunda kavşak üzerinde otobüs başına olan ortalama gecikmelerin mevcut durumda 27,5 sn olduğu, bu sürenin otobüs önceliği uygulandığında 9,0 sn azalarak 18,5 sn'ye düştüğü gözlemlenmiştir. Otobüs gecikmelerindeki bu azalmaya karşın kavşakta bulunan hafif taşıtların gecikmelerinde ise artışlar meydana geldiği görülmüştür. Hafif taşıtlarda taşıt başına ortalama gecikme 24,5 sn iken otobüs önceliği uygulamasından sonra 28,4 sn olmuştur. Kişi gecikmelerine bakıldığında ise mevcut durumda 23,0 sn olan değer, öncelik uygulamasının sonunda 0,8 sn azalarak 22,8 sn olarak belirlemiştir. Kişi başına ortalama gecikme mevcut duruma göre %3,5 azalmıştır.