Trans-erkek bireylerde hormonoterapi öncesi ve sonrasında agresyon ve ilişkili faktörler

Amaç: Cinsel kimlik disforisi ya da cinsiyetinden yakınma (CY), doğumda belirlenen cinsiyetle kişinin dışa vurduğu veya yaşadığı cinsiyet arasındaki farklılıktan duyulan rahatsızlık ile karakterize bir durumdur. Biyolojik cinsiyeti kadın olan ve kendisini erkek olarak tanımlayan kişiler olan trans-erkek bireylerde testosteron uygulaması tıbbi bakımda önemli bir yer almıştır. Şu ana kadar az sayıda çalışmada testosteron kullanımının CY'si olan bireylerde oluşturabileceği öfke dışavurumu, toplumsal cinsiyet rolleri ve beden algısı üzerindeki değişiklikler üzerine odaklanmıştır. Bu çalışmada trans-erkek bireylerde testosteron tedavisi ile öfke seviyesi arasındaki ilişkinin ve bu ilişkiye toplumsal cinsiyet rollerinin beden algısının etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmaya hormonoterapi almayan (n=27) ve alan (n=30) toplam 57 trans-erkek dahil edilmiştir. Bireylerin sosyodemografik özellikleri, araştırmacılar tarafından hazırlanmış olan bir form aracılığıyla toplanmıştır. Tüm katılımcılara Sürekli Öfke – Öfke İfade Tarzı Ölçeği (SÖÖTÖ), Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği (TCRÖ) ve Çok Yönlü Beden-Benlik (Self) İlişkileri Ölçeği (ÇYBSİÖ) verilerek uygulanmıştır. Hormonoterapi alan grup altı aydan kısa süre hormonoterapi alan (n=10) ve altı ile daha uzun süre hormonoterapi alan (n=20) olmak üzere iki alt gruba ayrılmıştır. Analizler gem hormonoterapi alan ve almayan grup arasında hem de altı aydan kısa süre hormonoterapi alan, altı ay ve üzerinde hormonoterapi alan ve hormonoterapi almayan gruplar arasında yapılmıştır. Kategorik verilerin gruplar arasında karşılaştırılmasında Pearson Chi-square ve Fisher's Exact testi, sürekli verilerin iki grup arasında karşılaştırılmasında Mann Whitney U, ikiden fazla grup arasında karşılaştırılmasında Kruskal Wallis H (anlamlılık halinde posthoc Bonferroni düzeltmesi kullanıldı) istatistiksel analizleri kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişki Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Tüm analizlerde p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda hormonoterapi alan ve almayan bireylerde SÖÖİTÖ puanları açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Hormonoterapi süresinde artış ile öfkelenmeye eğilimin artma trendinde olduğu saptanmıştır. Katılımcılarda ÇYBSİÖ ile beden algısı değerlendirildiğinde altı aydan uzun süreli hormonoterapi alan trans-erkek bireylerde, altı aydan kısa süreli hormonoterapi alan trans-erkek bireylere kıyasla ölçeğinden anlamlı derecede beden algısının olumlu olduğu saptanmıştır. Katılımcıların toplumsal cinsiyet rol tutumları TCRTÖ ile değerlendirildiğinde grupların genel anlamda eşitlikçi tutuma sahip olduğu bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma bildiğimiz kadarıyla CY'si olan trans-erkek bireylerde hormonoterapinin agresyon, beden algısı ve toplumsal cinsiyet rolleri tutumu üzerindeki etkisini inceleyen Türkiye'de yapılmış ilk çalışmadır. Çalışmamızda hormonoterapi ile beden algısında olumlu yönde değişim olduğu bulunmuştur. CY'si olan bireylerde beden algısında olumsuz atıfların ön planda olduğu ve insan yaşamında beden algısının psikososyal uyum ve iyilik hali ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Çalışmamızda hormonoterapi ile öfkelenmeye eğilimin artma trendinde olduğu saptanılmıştır. Kişinin içe veya dışa yönelterek ifade ettiği öfke duygusunu sağlıklı düzlemde tutan, duygunun kontrol edilebilmesidir. Bu nedenle özellikle CY'si olan hormonoterapi alan trans-erkek bireylerin klinik değerlendirmesinde öfke eğilimi ve ifade tarzları, değerlendirmenin bir parçası haline getirilmeli, kişinin öfke kontrolünün artırılması amaçlanmalıdır. Anahtar kelimeler: Cinsiyetinden yakınma, hormonoterapi, öfke, beden algısı, toplumsal cinsiyet rolleri tutum