Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı'nın Türkiye'nin dış ticaret yapısına muhtemel etkileri

Bu çalışmada AB ve ABD arasında gerçekleştirilmesi planlanan "Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı", kısaca TTIP'in dünya ticareti ve Türk dış ticareti açısından önemini vurgulamak; gerçekleşmesi halinde Türk dış ticaretinin karşılaşabileceği olumsuz etkilerin ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmada öncelikle; TTIP'in, Dünya ve Türk dış ticareti açısından öneminin anlaşılması için TUİK'ten elde edilmiş olan 2000–2015 dönemi dış ticaret verileri kullanılmış; mevcut ticari dengeye bakarak, Türkiye ile bu bloklar arasında gerçekleşecek olası ticaret dengesi değişikliklerinin öngörülmesi için ikili ticaret ilişkileri incelenmiştir. Analiz kısmında ise, Geniş Ekonomik Kategorilere Göre Sınıflandırma (BEC) ve Uluslararası Standart Ticaret Sınıflandırılması (SITC) kullanılarak mal grupları bazındaki dış ticaret analizi yapılmıştır. Daha sonra Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler (AKÜ) indeksi yardımıyla, Türkiye'nin ABD pazarında rekabet gücünün; yüksek olduğu, dezavantajlı olduğu ve karşılaştırmalı üstünlüğünün sınırda olduğu mal grupları tespit edilmiştir. Analiz sonucunda SITC–3 basamak 2 mal sınıflandırılması bazında; Türkiye'nin ABD pazarında karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu mal gruplarının numaraları şunlardır; 27,06 84, 52, 34, 07, 96, 03, 29, 83, 78, 67, 85, 58, 05, 66, 56, 55, 42, 26, 93,82. Analizde dezavantajlılık sırasıyla; 32, 41, 00, 25, 24, 21, 23, 43, 08, 64, 88, 87, 63, 22, 75, 28, 11, 57, 59, 04, 76, 69, 68, 61, 77, 02, 97 ve 01 numaralı mal gruplarında ise Türkiye'nin, ABD'ye karşı üstünlüğünün bulunmadığı yani dezavantajlı konumda olduğuna ulaşılmaktadır. Analiz sonucuna göre Türkiye'nin ABD'ye göre karşılaştırmalı üstünlüğünün sınırda olduğu mal grupları numaraları ise; 33, 81, 71, 72, 09, 73, 12, 99, 89, 74, 53, 54, 51, 79, 62'dir. Çalışma sonucunda; Türkiye'nin ABD'ye yaptığı ihracatın %64'ü avantajının bulunduğu mal gruplarından; %6'sı dezavantajlı olduğu mal gruplarından; %30'u üstünlüğünün sınırda olduğu mal gruplarından oluştuğu tespit edilmiştir. Türkiye'nin ABD'den yaptığı ithalatın içerisinde ise; avantajının bulunduğu mal gruplarından yaptığı ithalatın payı %15; dezavantajlı olduğu mal gruplarından yaptığı ithalatın payı %45; üstünlüğünün sınırda olduğu mal gruplarından yaptığı ithalatın payı %40'a karşılık geldiği tespit edilmiştir. Türkiye'nin, TTIP'e dâhil olmadığı veya ABD ile eşzamanlı olarak herhangi bir STA varsayımı altında, TTIP sonrası Türkiye'nin büyük oranda pazar payını kaybetmesi beklenmektedir. Dolayısıyla üstünlüğünün bulunduğu mal gruplarındaki üstünlüğünü kaybederek dezavantajlı konuma gelmesi, mevcut durumda dezavantajlı konumda olduğu mal gruplarındaki dezavantajlılığının daha da artması, üstünlüğünün sınırda olduğu mal gruplarında ise dezavantajlı konuma geleceği tahmin edilmektedir. Ayrıca Türkiye'nin mal gruplarında dezavantajlı konuma gelmesi, yani dış ticaret hadlerinin kötüleşmesi sonucunda; Türkiye'nin ABD ile gerçekleştirmiş olduğu mal gruplarındaki dış ticaretinin azalacağı beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret, Ekonomik Bütünleşme, Gümrük Birliği, Avrupa Birliği, TTIP