Çeviri ve kimlik politikaları: Avrupa'nın gözünde Türkiye (1999-2008)

Türk edebiyatının İngilizce ve Fransızca çevirilerine odaklanan bu tez, Johan Heilbron'un (1999, 2010) tanımına dayanarak, dünya çeviri sistemini ulusötesi kültürel bir sistem olarak görmektedir. Bu bağlamda çalışma, Türkiye'nin tarihsel arka planı ve Avrupa ile ilişkisini şekillendiren sosyo-politik dinamikler ışığında, Avrupa sisteminin temel gözlemcilerinden olan medyanın Türk kimliğini nasıl (yeniden) çerçevelediğini araştırmayı amaçlamaktadır. Çeviri sosyolojisi çerçevesinde, Niklas Luhmann'ın (1990, 2012, 2013) Sosyal Sistemler Teorisi'ni (SST) ve özellikle iletişim, autopoiesis, sistemik farklılaşma ve gözlem kavramlarını kullanmaktadır. Ayrıca, Margaret Somers ve Gloria Gibson (1993, 1994) tarafından geliştirilen Sosyal Anlatı Teorisi'nin analitik araçları kullanılmaktadır. Bu çerçeve, belirli bir zaman diliminde (1999-2008), belirli medya söylemi türlerinde neyin nasıl iletildiğine ışık tutmaktadır. Çalışma, Türkiye'nin önde gelen iki yazarın çok satan iki romanı hakkındaki söyleme odaklanmaktadır: Orhan Pamuk'un Kar ve Elif Şafak'ın Baba ve Piç eserleri. Bu eserler üzerine geliştirilen yan metinler, Avrupa sistemi içerisindeki (İngiliz ve Fransız alt sistemleri) basın makalelerinde kullanılan anlatı stratejilerini ve çevirilerin metin dışı unsurlarını analiz edilerek, çeviri ve medya çerçevelemelerinin Türk kimliğinin temsilini nasıl şekillendirdiğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışma, Avrupa'nın Türk kimliği imgelerinin ve Avrupa'nın kendine atıfta bulunan yeniden üretiminin (sistemik autopoiesis, hayatta kalma ve özerklik) Türkiye'nin çok yönlü medya temsilleri tarafından sağlanan çevresel gözlemlerden etkilendiğini vurgulamaktadır. Bu temsiller, Avrupa ile Öteki olarak nitelendirilen Türkiye arasındaki farklılıkları vurgulayan çeviri ve yan metin verilerine dayalı olarak inşa edilmektedir. Bulgular, Avrupalılık ve Türklük karşılaştırmasına dayanan 'farklılık anlatısının', Türk kimliğinin (hem Doğulu hem Avrupalı) melezliğine işaret eden 'köprü' metaforuna odaklandığını göstermektedir. Ayrıca, bu baskın anlatının Pamuk ve Şafak'ın küresel alımlanmasında daha da kavramsallaştırıldığı sonucuna varmaktadır. Pamuk, uluslararası alanda kutsanmış bir yazar olarak tanımlanırken, özellikle Fransız alt sisteminde klasikleşmiş edebiyat kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Şafak'ın küresel edebiyat sistemindeki statüsü ise daha çok popüler edebiyata doğru evrilirken, yazar İngiliz ve Fransız alt sistemlerinde nispeten daha az kutsanmıştır.