Travma sonrası stres bozukluğunda üstbiliş ve bilişsel işlevler ilişkisi

Giriş: Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), travmatik olaylara maruz kaldıktan sonra gelişebilen; yeniden yaşantılama, kaçınma, duygudurum, aşırı uyarılmışlık ve bilişle ilgili problemler gibi dört temel belirti kümesiyle kendini gösteren psikiyatrik bir hastalıktır. Bununla birlikte TSSB'nin bilişsel işlevler üzerindeki olumsuz etkisini gösteren birçok çalışma mevcuttur. En genel tanımıyla düşünme hakkında düşünme eylemi olarak tanımlanan üstbiliş kavramının işlevsel olmayan kullanımı psikopatolojilerle ilişkili bulunmuştur. Amaç: Araştırmada travmatik bir yaşam olayı olan trafik kazasını geçirmiş bireyler içerisinden; TSSB var olan hastalar ile trafik kazası sonucunda TSSB geliştirmemiş katılımcılar arasında bilişsel işlevler ve üstbiliş performanslarının karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Adli Tıp Anabilim Dalı'na başvuran 43 kişi olgu 53 kişi kontrol grubu olmak üzere 96 kişi alınmıştır. Katılımcılara tanı konulmasında ve doğrulanmasında DSM-5 için TSSB tanı ölçekleri ve Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği" ölçekleri, üstbilişi ölçmek için Üstbiliş 30 Ölçeği (ÜBÖ- 30) ve nöropsikolojik testler (Stroop Testi, Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi, Sayı Sembolleri, İz Sürme Testi (A ve B) uygulanmıştır. Bulgular: TSSB geliştiren kişilerin üstbiliş ölçeği toplam puanlarının ortalaması, geliştirmeyen kişilerin toplam skorlarının ortalamasına göre anlamlı şekilde yüksek tespit edilmiştir (p<0,05). İki grubun bilişsel işlev ortalamaları karşılaştırıldığında ise anlamlı bir farklılık saptanamamıştır. Bilişsel işlevler ve üstbiliş performanslarının ilişkisi incelendiğinde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Sonuç: Sonuçlar işlevsiz üstbilişlerin yani kişilerin kendi düşünceleri hakkındaki olumlu ve olumsuz inancının TSSB'nin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabileceğini gözler önüne serilmektedir. Analizler sonucunda TSSB ve üstbiliş ilişkisinin güçlülüğü ortaya çıkmış ve hastalığın tanı ve tedavisinde hem belirteç hem tedavi yöntemi olarak üstbiliş modelinin önemi açığa çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Travma Sonrası Stres Bozukluğu, üstbiliş, bilişsel işlevler