Tüketici fiyat endeksindeki ikame sapmasının tahmini

Ekonomi politikası oluşturmada çok önemli bir gösterge olan TÜFE'nin doğru bir biçimde ve gerçek yaşam maliyet endeksine en yakın şekilde hesaplanması önemlidir. İstatistik kurumları tarafından tercih edilen Laspeyres gibi sabit temel dönemli endekslerin kullanımı, endekslerde sapma yaratmaktadır. Bu sapmalar, mal ikame sapması, işyeri ikame sapması, yeni mallar sapması ve kalite değişimi sapması olarak sıralanabilir. Böyle ölçme zorluklarının bulunması gerçek yaşam maliyet endeksinden sapmaları olası kılmaktadır. Ekonomideki yaygın ve işlevsel kullanımından dolayı TÜFE'deki olası bir sapma hafife alınmamalıdır.Endekslerde sapmalar konusu ile ilgili olarak, Türkiye'de bu çalışma kadar kapsamlı herhangi bir çalışma yapılmamıştır. TÜFE'ye ilişkin de herhangi bir sapma değeri hesaplanıp yayınlanmamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de hesaplanan TÜFE'ye ilişkin sapmanın hesaplanmasıdır. Bu çalışmada; endekslerle ilgili genel bilgiler verilmiş, Türkiye'de ve diğer ülkelerde TÜFE hesaplama yöntemleri ve uygulamalarına değinilmiştir. Endekslerde sapma çeşitleri, hesaplama yöntemleri ve sapmaların nasıl azaltılabileceği açıklanmıştır. Uygulama bölümünde, veri kaynağı olarak 2003=100 temel yıllı TÜFE kullanılmıştır. 2004-2009 dönemine ait genel endeks ve ana harcama grubu endekslerindeki sapmalar yıllar itibariyle hesaplanmıştır. Hesaplama yöntemi olarak superlative bir endeks olan Fisher endeksi ile sabit temel dönemli Laspeyres endeksi arasındaki fark alma işlemine dayanan yaklaşım kullanılmıştır. Genel endekste yıllar itibariyle oldukça küçük sapmalar hesaplanırken, Alkollü içecekler ve tütün, Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar ve Eğitim ana harcama grupları için hesaplanan endeks sapmalarının yüksek oldukları görülmüştür. Bu sapmaların ilgili ana harcama grubu endeksi hesabında etkili oldukları düşünülen maddelerin fiyatlarındaki ani değişimlerden kaynaklandığı düşülmüş olup, bu ani fiyat değişimleri grafiklerle desteklenerek verilmiştir.Anahtar Sözcükler : TÜFE, Yaşam maliyet endeksi, İkame sapması, Yeni mallar sapması, İşyeri ikame sapması, Kalite değişimi sapması