Tüketici güven endeksi üzerinde sektörel güven endekslerinin etkisi: Türkiye örneği

Bu çalışmada tüketici güven endeksi ile reel kesim (imalat sanayi), inşaat, perakende ticaret ve hizmet sektör güven endeksleri arasındaki ilişkiler 2011:01 ile 2024:01 dönemine ait aylık verileri kullanılarak analiz edilmiştir. Serilerin durağanlık düzeyleri Genişletilmiş Dickey Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri ile belirlenmiştir. Yapısal kırılmaları dikkate alan Bai-Perron Yapısal Kırılma Testi kullanılmıştır. Ardından, simetrik etkiler doğrusal Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) modeli ile asimetrik etkiler Doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modeli ile analiz edilmiştir. Çalışma bulgularına göre, tüketici güven endeksi ile sektörel güven endeksleri arasında uzun dönemli ilişkiler mevcuttur. İmalat sektörü güven endeksindeki değişimler kısa vadede simetrik ve aynı yönlü etkiler yaratırken, uzun dönemde asimetrik etkilerin varlığına rağmen katsayıların anlamsızlığı nedeniyle etkinin yönü ve büyüklüğü hakkında net bir değerlendirme yapılamamaktadır. Ticaret sektörü güven endeksindeki pozitif ve negatif şoklar, tüketici güven endeksi üzerinde kısa ve uzun vadede belirgin asimetrik tepkiler oluşturmakta; kısa vadede anlık azalışlar aynı yönde, gecikmeli dönemde ters yönde, uzun dönemde ise aynı yönde ve daha güçlü bir etki göstermektedir. Hizmet sektörü güven endeksinde kısa vadede simetrik, anlık değişimler aynı yönlü, gecikmeli etkiler ters yönlü olup, uzun dönemde asimetrik etkiler mevcut ancak katsayılar anlamsızdır. İnşaat sektörü güven endeksinde kısa dönemde simetrik ve aynı yönlü; uzun dönemde ise anlamlı asimetrik etkiler söz konusu olup, negatif şokların pozitif şoklara kıyasla daha güçlü etki gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, sektörel güvenin tüketici algıları üzerindeki etkilerini dengeleyebilmek için bazı politika önerileri sunulmaktadır. İmalat sektöründe güvenin güçlenebilmesi için teknoloji odaklı yatırımların teşvik edilmesinin ve maliyet istikrarına katkı sağlayabilecek finansal araçların geliştirilmesinin yarar sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Ticaret sektöründe arz-talep dengesine dayalı piyasa istikrarının desteklenmesine yönelik mikro düzeyde düzenleyici ve destekleyici mekanizmaların benimsenmesi, hizmet sektöründe ise kısa vadeli dalgalanmaların azaltılabilmesi ve uzun vadeli belirsizliklerin sınırlandırılabilmesi için hizmet kalitesini artırmaya dönük şeffaflık ve standartlaştırma uygulamalarına öncelik verilmesi önerilmektedir. İnşaat sektörüne ilişkin olarak da negatif şokların tüketici güveni üzerindeki etkilerini hafifletmek için finansmana erişimi kolaylaştıran düzenlemelerin yapılmasının, kapsamlı risk analizlerinin yürütülmesinin ve erken uyarı mekanizmalarının güçlendirilmesinin faydalı olabileceği öngörülmektedir. Son olarak, 2018 ve 2021'deki yapısal kırılmaların tüketici güveni üzerinde farklı dinamiklerle kalıcı etkiler yarattığı; özellikle 2021'deki şokun belirgin ve güçlü bir baskı oluşturduğu görülmüştür.