Turhal ilçesi ve köyleri ağzı (giriş–inceleme-metin–sözlük)

Yüzyıllardan beri varlığını sürdüren dilimizin inceliklerini ve işleyişini kavramak, sadece yazı dili işlevi ile varlığını devam ettiren resmi dili incelemekle mümkün değildir. Çünkü yazı dilinin yanında bölgelere ve yörelere göre değişen ve çok uzun yıllar bozulmadan varlığını devam ettiren farklı ağızlar mevcuttur. Yazı dilini anlamak, kavramak ve kelimelerin oluşum tarihlerine inmek için ağızların titizlikle araştırılması gerekir. Ağız araştırmaları Türk dili için doğrudan bir kaynak olmakla birlikte tarih, folklor, sosyoloji, etimoloji gibi birçok bilim dalına da katkı sağlamaktadır. Tokat'ın Turhal ilçesi ve köylerine ait şimdiye kadar bir ağız çalışması yapılmamıştır. Turhal ilçesinin tarihi MÖ 5000'li yıllara kadar uzamaktadır. Ayrıca İpek Yolu gibi önemli bir ticaret ağının Sivas-Tokat-Amasya kısmının buradan geçtiği bilinmektedir. Tokat ve çevresinin 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Türk yurdu olarak birçok Türk devletine ev sahipliği yapması, Turhal ve köylerinde oldukça zengin bir dil ve kültür birikimi ortaya çıkarmıştır. Turhal ve köylerinin ayırt edilebilir şekilde farklı ağız yapısına sahip olması, bu yöreyi dil incelemeleri açısından değerli kılmıştır. Bu tez çalışmamızda Turhal ve köylerinin genel konuşma özelliklerini yansıtacak 15 metin derlenmiştir. Bu metinler, TDK'nin tavsiye ettiği transkripsiyon işaretleri ile yazıya aktarılmıştır. Metinlerin fonetik ve morfolojik açıdan özellikleri tespit edilmiştir. Son bölüme ise yörede kullanılan kelimelerin bulunduğu bir sözlük eklenmiştir. Anahtar Kelimeler: Turhal, Ağız Araştırmaları, Turhal ve Köyleri Ağzı, Fonetik, Morfoloji.