Turist deneyimi yaratmada mobil artırılmış gerçeklik (AR) uygulamasının rolü: Efes Örenyeri uygulaması

Turizm sektörü rekabetin yoğun olduğu ve turistik talebin çok esnek olduğu bir sektördür. Bu yoğun rekabet ortamında hizmet sunucular; rakiplerine üstünlük sağlamak, piyasada varlığını sürdürebilmek için farklılaştırılmış ürünler geliştirmek ve hizmet alanlara farklı deneyim ortamları sunmak zorunda kalmaktadır. Turizmde gün geçtikçe daha fazla kullanılmaya başlayan mobil uygulama ve artırılmış gerçeklik (AG) teknolojisi arasındaki sinerjinin turist deneyimine aracılık etme potansiyeli oldukça yüksektir. Değişen turist profili, farklı ve unutulmaz deneyimler yaşamak amacıyla dinamik çözümler üretip, gittiği yerlerde mobil uygulamalardan (aplikasyonlardan) yararlanmaktadır. Turizm literatüründe, mobil teknolojinin yeni bir ürünü olan AG aplikasyonunun turistlerin ihtiyaçlarına göre tasarımı, geliştirilmesi, kullanımı ve yaşanan deneyime ilişkin araştırmalar yapılmakla birlikte, yeterli olmadığı görülmektedir. Bu tez çalışması, turizm alanında bir mobil artırılmış gerçeklik (MAG) aplikasyonu geliştirilmesi, aplikasyonunun kullanımı ile yaşanan deneyimin boyutları arasındaki ilişkinin karma yönteme dayalı veri analiziyle belirlenerek literatüre katkı sağlaması ve bu konuya ilişkin karma yönteme dayalı ilk çalışmalardan biri olması bakımından önemlidir. Literatürde, AG ve turist deneyiminin ilişkilendirilmesi konusunda karma yönteme dayalı çok az sayıda çalışma olduğu anlaşılmakta ve bu durum araştırmanın değerini artırmaktadır. AG aplikasyonunun kullanımı ve turist deneyimini açıklamak üzere yapılan bu çalışma ile turistlerin; a)AG uygulamalarına yatkınlıklarının, b)aplikasyonun ne kadar kullanışlı ve yararlı olduğunun, c)AG teknolojisi ile kendilerine özgü ne tür bir etkileşim içinde olduklarının ve e)AG teknolojisi ile turist deneyimi arasında nasıl bir ilişki olduğunun anlaşılması amaçlanmaktadır. Bu karma yöntem çalışmasında, Efes Örenyerini ziyaret eden yerli turistlerden eşzamanlı olarak anket yoluyla elde edilen nicel verilerin analiz sonuçları ile görüşme yoluyla elde edilen nitel verilerin analiz sonuçları karşılaştırılmış ve her iki sonuç birarada değerlendirilmiştir. Buna göre; kültürel miras alanlarında AG kullanımı tatil deneyimini zenginleştirerek, estetik deneyim, öğrenme deneyimi ve kaçış deneyiminin yaşanmasına aracılık ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, eğlence deneyimi boyutunda nitel analiz sonucuna göre, aplikasyonun eğlenceli bir deneyim yaşattığı; ancak, nicel analiz sonucuna göre, aplikasyon kullanımının eğlenceden ziyade bilgi edinme aracı olarak algılandığı, aynı zamanda estetik algıyı zenginleştirdiği ve kaçış duygusu yarattığı ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın aplikasyonun kullanımı yönünden pratikte karşılığı olacağı görülmektedir, çünkü teknoloji ortamlı deneyim boyutlarının bilinmesi, turistik destinasyonlarda yönetim stratejilerinin planlanması ve oluşturulmasında yerel yöneticilere rehberlik edecektir. Mobil teknolojiler ve deneyim ilişkisi bilinmeden, turistik destinasyonların ziyaretçilerine olumlu deneyimler yaratmak için geliştirecekleri stratejilerin yetersiz kalacağı ortadadır. Bu nedenle, yapılan çalışma, araştırma, uygulama ve değerlendirme anlamında literatüre daha derin ve anlaşılabilir veriler sunmaktadır. Araştırma sonuçları, mobil ortamlı AG aplikasyonunu kullanan turistlerin yaşadığı deneyimi anlama konusunda turistik destinasyon yönetim süreçlerine katkı sunacağı için önem arz etmektedir. EfesAR aplikasyonu örenyerinin tanıtımına yönelik bir fonksiyon üstlenmiş, yenilikçi deneyimler peşinde koşan turist profilinin beklentilerini karşılamak üzere hizmete sunulmuştur. Bu tür uygulamalar tanıtım açısından da önemlidir. EfesAR aplikasyonu gerek ülkemizdeki kültürel miras alanları, müzeler ve turistik çekim merkezleri için, gerekse turizm sektörüne hizmet sunan işletme, kurum/kuruluş ve yerel yönetimler için bir örnek oluşturarak sektöre katkı sağlayacaktır. Özetle, bu tez çalışmasının teorik ve pratik çıkarımlar sunması açısından literatüre ve turizm sektörüne katkısı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Turist Deneyimi, Deneyim Boyutları, Mobil Uygulamalar, Artırılmış Gerçeklik, EfesAR