Turist vergisi ödeme istekliliğini etkileyen faktörler

Turizm sezonu genişledikçe, kitlesel yer değiştirme hareketinde de artış söz konusu olmakta ve bu artışın yöneldiği ülke, bölge ve yörelerde ortaya çıkan ihtiyaçlar ve bu duruma bağlı yaşanan sorunlar da artmaktadır. Turizmin maliyetleri olarak da değerlendirilebilecek bu sorunlar, çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu yoğun maliyetlerin finanse edilmesi amacı ile birçok ülke turizm sektörüne özgü vergileri sisteme entegre etmiştir. Turizme özel vergilerin getirilmesi ev sahibi topluluğun turizmden adil faydalar elde edebilmesinin bir aracı olarak görülmektedir. 20. yüzyıl itibariyle turizm vergileri dünya çapında hızla yayılmaya başlamıştır. Çünkü turizmin vergilendirilmesi mali açıdan oldukça cazip hale gelmiştir. Bu özel vergilerden bir tanesi de turist vergisidir. Turizm vergileri içerisinde yer alan turist vergisi ülkeler için oldukça önemli bir yer tutmakta ve son yıllarda, hükümetlerin turizm yatırımları, altyapı ve sosyal hizmetlerin sağlanabilmesi adına ek gelir elde etmeleri için başvurulan ve turizmin yarattığı maliyetlerin, kullanan öder ilkesi çerçevesinde daha adil dağıtılması için dünya çapında gittikçe daha fazla kullanılan yerel araçlardan biri haline gelmiştir. Bu doğrultuda, turistlerin turist vergisi ödeme istekliliklerini ele alarak, ödeme istekliliğini etkileyen faktörleri inceleyerek en önemli faktörlerin neler olduğunu saptamak turist vergisi politikası için son derece önemlidir. Fakat literatür incelendiği zaman turist vergisini ödemekle mükellef olan kişilerin bu vergiye bakış açıları hakkında çok az araştırma yapıldığı saptanmıştır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, turistlerin turist vergisi ödeme istekliliklerini etkileyen faktörleri oluşturulan 6 farklı senaryo özelinde (Harcama Alanı Belirsiz, Kültürel Etkinlikler, Kültürel Miras, Çevre, Turizm Hizmetleri ve Topluluk Refahı) tespit etmek ve turist vergisi ödeme istekliliği miktarını ortaya çıkararak İstanbul özelinde optimum turist vergisi miktarını ortaya koymaktır. Araştırmanın amacına ulaşabilmek için, ilk olarak literatür taraması yapılmış ve turist vergisi ödeme istekliliğini etkileyebilecek faktörler tespit edilerek literatürde yer alan çalışmalar ışığında oluşturulan senaryolar hazırlanmış ve bu doğrultuda oluşturulan anketler Fatih (Sultanahmet, Ayasofya, Yerebatan Sarayı), Beyoğlu (Miniatürk, Taksim) ve Beşiktaş (Dolmabahçe Sarayı, Ortaköy) ilçelerinde kamuya açık alanlardaki turistik destinasyonları ziyaret etmekte olan turistler arasından İstanbul'da en az bir gece konaklayan kişilere uygulanmıştır. Araştırmada kolayda örneklem yöntemi kullanılarak 483 yabancı turiste anket uygulanmış olup toplamda 428 geçerli anket elde edilmiştir. Toplanan verilerin analizinde ekonometrik analizler için sıkça kullanılmakta olan STATA v14 programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, Tobit analiz yapılarak turist vergisi ödeme istekliliğini oluşturulan senaryolar özelinde hangi faktörlerin farklı ölçülerde etkilediği tespit edilmiştir. Bu çalışma sonucunda, diğer çalışmalarda da değinildiği üzere turist vergisinin nerelere harcanacağının açıkça belirtilmesinin mükellefler tarafından daha fazla ödeme istekliliği oluşturduğu sonucuyla örtüştüğü anlaşılmıştır. Ayrıca, seyahat memnuniyeti ve algılanan kalite ne kadar artar ise turist vergisi ödeme istekliliğinin de bir o kadar pozitif yönde etkilendiği belirlenmiştir. Araştırma sonucunda senaryolar özelinde oluşan ortalama turist vergisi ödeme istekliliği belirlenmiş olup İstanbul iline ne kadarlık bir gelir kazandırabileceği hesaplanmıştır. Ayrıca araştırma sonucunda Türkiye için bir turist vergisi kanun önerisi, İstanbul için ise konaklama türlerine göre optimum turist vergisi miktarı oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Turist Vergisi, Ödeme İstekliliği, Konaklama Vergisi