Turizm işletmelerinde kayıtdışı istihdam ile mücadelede etkin denetim (iş etüdü yönteminin uygulanabilirliği)

Kayıt dışı istihdam; büyüklüğü ve çeşitliliği nedeniyle akademik, sosyal ve siyasi çevrelerin kendisine olan ilgilerini sıcak tutmakta ve gündeme geldiği her zaman ?mücadele? kavramı ile birlikte anılmaktadır. Küresel bir gerçeklik haline gelmiş bu sorun, ülkemiz açısından tek bir kurumun sorumluluğuyla yada salt denetim gibi tekbir politikayla önlenebilecek bir sorun değildir. Bu nedenle sorunu belirleyici sosyal ve ekonomik problemler çözülmeli, toplumsal bilinç düzeyi yükseltilmelidir. Bununla birlikte mücadelede denetim önemli bir enstrümandır ve etkinliği tartışılan mevcut denetim sistemimiz yetersiz kalmaktadır. Etkin bir denetimden bahsedebilmek için; denetim stratejisi, yaptırımların caydırıcılığı ve hesap verilebilirlik konuları gözden geçirilmeli ve mücadele için sürdürülebilir bir yapı kurulmalıdır.Denetimlerin etkinliği, asgari işçilik incelemelerinin yoğunlaşmasıyla sağlanabilecektir. Bu inceleme türü salt bir denetim faaliyeti değildir, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle beraber getirilen rehberlik anlayışı ve uzlaşma müesseseleriyle birlikte bir sürece dönüşmüştür. Bu süreç içersinde gerçekleştirilen; bilgilendirme, risk analizi, denetim rehberleri ve denetimlerin risk oranı yüksek bölge ve faaliyet alanlarında yoğunlaşması uygulamaları, denetimlerden etkin sonuçlar alınmasına imkan tanıyacaktır.Denetimlerde; kayıt dışılığa yönelmeyi tespit etmekten daha önemlisi ise kayıt dışılığı ölçebilme sorunudur. Kayıt dışı istihdam, işin yürütümü için gerekli olan ve bildirilmesi gereken çalışma ile bildirilen çalışma arasındaki farktır ve ölçülmesi gerekli olduğu kadar zor olan bir aralığı ifade etmektedir. Bu noktada İnsan Kaynakları Yönetiminin optimal çalışan sayısının belirlenmesi amacıyla kullandığı iş etüdü çalışmalarının, işin yürütümü için yeterli asgari işçilik miktarının hesaplanması konusunda bir yöntem olarak kullanılabileceği kanaatindeyiz. Çünkü, iş etüdü çalışmalarında kullanılan teknikler; görev tabloları, iş sürelerinin hesaplanması ve çalışan sayısının belirlenmesi, işin yürütümü için yeterli asgari işçilik miktarının hesaplanması için duyulan ihtiyaçlara cevap vermektedir.Bu yöntemin kullanıldığı otel işletmeleri asgari işçilik incelemelerine ait tespitlerin değerlendirilmesi, çarpıcı sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada, kayıt dışı istihdam ile mücadelede tepkisel denetimler yerine denetimde öncelikli alanlarda yoğunlaşan denetimlerin gerekliliğine yer verilmiştir. Üstelik hem kayıt dışı istihdam farkı hesaplanabilmiş hem de denetimin yönlendirici etkisi görülebilmiştir.