Turizme dayalı büyümenin doğrusallığının incelenmesi: Dinamik panel eşik modeli

Bu çalışmanın amacı, turizmde uzmanlaşmanın ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini incelemek ve turizme dayalı büyüme hipotezinin geçerliliğini test etmektir. Ayrıca turizmde uzmanlaşma- ekonomik büyüme ilişkisini açıklamada finansal gelişmişliğin aracı rolünün de araştırılması, farklı finansal gelişmişlik düzeylerine göre sınıflandırılmış ülkelerde dönemler itibarıyla bu etkilerin nasıl değiştiği sorusuna da araştırma kapsamında cevap bulunmaya çalışılmıştır. Bu amaçlar doğrultusunda 91 ülkenin 2001-2018 dönemine ait veriler, dinamik panel veri modelleri arasında en başarılı tahmin gücüne sahip olduğu düşünülen Arellano ve Bover/ Blundell ve Bond tarafından geliştirilen sistem genelleştirilmiş momentler yöntemi ve Kremer, Bick ve Nautz'un geliştirdiği dinamik panel eşik modeli kullanılarak incelenmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda, seçili ülkelerde finansal gelişmişlik düzeyi göz önünde bulundurularak yapılan sınıflandırmada turizmde uzmanlaşmanın belirli bir düzeye kadar ekonomik büyümeyi destekeleyeceği söylenebilir. Elde edilen bir diğer önemli sonuç finansal gelişmişliğin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin sadece belirli bir finansal gelişmişlik seviyesine erişildikten sonra anlamlı hale geleceği, düşük ve orta finansal gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerde herhangi bir ilişkinin tespit edilemediğine yöneliktir. Bununla da aslında hem turizmde uzmanlaşma hem de finansal gelişmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin doğrusal olmadığı tespit edilmiştir. Ekonomik kaynakların ağırlıklı olarak turizm sektörüne yönlendirildiği az finansal gelişmişlik düzeyinde turizmin etkileri istatistiksel olarak pozitif ve anlamlı iken, katsayılar açısından yapılan yorumlamada orta finansal gelişmişlik düzeyinde turizmin büyümeye etkisinin daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Ancak yüksek finansal gelişmişlik düzeyinde turizmde uzmanlaşmadaki artışın büyüme üzerindeki etkilerinin anlamsız hale gelmesi zamanla turizmin büyüme üzerindeki etkilerinin de ortadan kalkacağını göstermektedir. Finansal sistemde ortaya çıkan gelişmeler, diğer sektörlerde olduğu gibi turizmde de finansmana erişimi kolaylaştırmakta, yatırım maliyetlerini düşürmekte böylece arz öncüllü büyüme modelini ve ekonomik büyümeyi desteklemektedir. Ancak farklı finansal gelişmişlik düzeylerinde hem turizmin hem de finansal gelişmenin büyüme üzerindeki etkilerinin değişiklik göstermesi ilgili farklılıkların altında yatan dinamikleri anlamayı daha önemli hale getirmektedir. Gruplar arasındaki farklılıkların turizmde uzmanlaşmanın ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin zamanla değişim gösterebilmesinden, azalan getiriler varsayımının bir sonucu olarak ya da bazı çalışmalarda ortaya çıktığı üzere aşırı finansal gelişmenin özel sektörlerde meydana getirdiği yapısal bozulmalardan da kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Bu bakımdan araştırma sonuçları özellikle turizme bağımlı ekonomilerde karar vericilere önemli görev ve sorumluluklar yüklemekte, alternatif turizm türlerini geliştirmede turizmin bağlantılı olduğu diğer sektörlerin etkilerinin iyi bir şekilde analiz edilmesi durumunda turizme dayalı büyüme hipotezinin gerçekleşeceğini göstermektedir.