Türk çaylarında bazı toksik metallerin (kurşun, kadmiyum, civa) araştırılması

ÖZET Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesinde yetiştirilen çayın yeşil yaprağından siyah çay üretimine kadar bütün safhalarında, değişik tasniflerde, paket çaylarda ve demlerinde bazı toksik eser metallerin (kurşun, kadmiyum ve civa) analizi atomik absorp- siyon spektroskopisi (AAS) yöntemi ile yapılmıştır. Çayın karma şık matriksinin sebep olduğu, analizi etkileyen bazı engelleme lerden dolayı kurşun ve kadmiyum için çözücü ekstraksiyonu, civa için ise soğuk buhar yöntemi uygulanmıştır. Yeşil çay yapraklarında ortalama kurşun, kadmiyum ve civa konsantrasyonları sırası ile 0.48 mg/kg, 0.021 mg/kg ve 0.012 mg/kg olarak bulunmuştur. Bu elementlerin yeşil çay yaprağındaki konsantrasyonları çay bahçelerine, sürgün dönemlerine ve yaprak ların yaşlarına göre değişmektedir. Her üç elementin konsantras yonları 1. sürgün döneminde ve tepe tomurcuklarında en yüksektir. Seçilmiş fabrikaların üretim kademelerinden (soldurma, kıvırma, f ermentasyon, kurutma, sınıflandırma) alınan çay numu nelerinde bu elementlerin konsantrasyonları tayin edilerek deği şikliklerin nedenleri tartışılmıştır. Bölgenin değişik yerlerin de bulunan 22 çay fabrikasının ürettiği elek altı ve elek üstü çaylarında bu elementlerin ortalama konsantrasyonları kurşun için (vll)0.61 nıg/kg, kadmiyum için 0.027 mg/kg, civa için 0.018 mg/kg olarak bulunmuştur. Daha kaliteli olan elek altı çaylarda bu ele mentlerin konsantrasyonlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Piyasaya sunulan paketli çaylarda ortalama kurşun, kadmiyum ve civa konsantrasyonları sırası ile 0.51 mg/kg, 0.027 mg/kg ve 0.025 mg/kg olarak bulunmuştur. Paketli çaylardaki bu toksik metallerin konsantrasyonları uluslararası bulgularla karşılaştı rılarak, çeşitli kuruluşlarca verilen üst sınırların altında olduğu tespit edilmiştir. Paketli çayların demlerinde kadmiyum ve civaya rastlanılma mış, kurşun konsantrasyonları ise çeşitli uluslararası kuruluşlar tarafından içme suları için verilen standartların dahi altında olduğu gözlenmiştir. Dolayısıyla sağlık açısından çaylarımızın bu toksik metaller yönünden bir sakıncası söz konusu değildir. (vüi)