Türk diasporasının siyasal katılımı çerçevesinde diaspora politikalarının gelişimi

Bu tez, diaspora tartışmalarını temelden ele almakta ve bu alandaki kavramsallaştırma çalışmalarını yeni bir zemine taşımaktadır. Bu çerçevede de Türk diasporasının sınırlarını ortaya koymaktadır. Diasporanın, milletin mütemmim cüzü olduğu iddiası devletlerin diaspora politikasından kaçışları olmadığını çıkarsamaktadır. Bu bağlamda Türkiye'nin diaspora politikasının gelişimi ele alınmaktadır. Türkiye'nin son yıllarda gittikçe belirginleşen diaspora politikalarının gelişimi ve kurumsallaşması siyasal katılım hakkının elde edilmesiyle kazandığı boyutla birlikte analiz edilmektedir. Siyasal katılım, diaspora politikaları kapsamında ele alınan önemli başlıklardan bir tanesidir. Milattan önce Akdeniz kıyısında bulunan eski Yunan kolonilerini ifade etmek için kullanılan "diaspora" kavramı, Orta Çağ'da Yahudi ve Hristiyan azınlıklara, ulus devletlerin ortaya çıkması sonrasında ise kullanım alanı genişlemiş ve neredeyse bütün ulus ötesi topluluklara atfen kullanılmaya başlanmıştır. Teritoryal devletlerin siyasal sistemde yer alması ve ulus inşa hedefleri, ulus ötesi toplulukları da önemli konuma getirmiştir. Son birkaç asırda uluslararası göçlerin artması ve imparatorlukların dağılması ulus ötesi toplulukları daha da yaygınlaştırmış ve diaspora oluşumlarının zeminini oluşturmuştur. Bu bağlamda Türk diasporası, hem Osmanlı Devleti döneminde başlayan ve Cumhuriyet döneminde özellikle ikinci dünya savaşı sonrası kitleselleşen göçlerle hem de imparatorluktan ulus devlete geçişte sınırlarının dışında kalan benzer sosyo-kültürel kimliğe sahip topluluklardan oluşmaktadır. Diaspora politikaları, ulus-devletlerin gelişimleriyle birlikte yaygınlaşmış ve kurumsallaşmıştır. Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerin yarısından fazlası diasporayla ilgili kurumsal yapılanmalara sahiptir. Diaspora politikaları, sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasal alanlar gibi geniş bir zeminde gelişmektedir. Türkiye'nin diaspora politikası, göçmen topluluklar ve otokton diasporalar bağlamında iki ayrı kulvarda gelişmiştir. Ancak kitlesel göçler diaspora politikasının kurumsallaşmasında belirleyici olmuştur. Bu tezde Türkiye'nin diaspora politikasının gelişimi, siyasal katılım hakkının elde edilmesi süreciyle ele alınmıştır. Bu süreç, parlamento tutanaklarının derinlemesine incelenmesiyle analiz edilmiştir. Yurt dışı oy kullanımının yasalaşma süreci yurt dışı Türk toplumunun büyümesi, gelişmesi ve kurumsallaşmasıyla birlikte Türkiye'deki ekonomik gelişim, siyasi istikrar ve demokratik siyasal hakların yaygınlaşmasıyla birlikte gerçekleşmiştir. Bu çalışma, Türk diasporasını ve Türkiye'nin diaspora politikasını kendi tarihi, sosyal, ekonomik ve siyasi tecrübeleri çerçevesinde ele alması itibariyle özgün bir ağırlığa sahiptir. Literatürde sınırlı sayıda olan çalışmaların büyük kısmı Yahudi ve Ermeni diasporalarının tecrübeleri üzerinden gerçekleştirilen kavramsallaştırmaları esas alan bir analizle Türk diasporasını tanımlamaya çalışmaktadır. Aynı şekilde diaspora politikalarının analizinde de bu sınırlılıkların devam ettiği görülmektedir. Diaspora oluşumundaki ulus devlet oluşumunun kritik rolü görmezden gelinerek diaspora politikaları önerilmekte veya eleştirilmektedir. Bu tez ise diasporanın ulus devletin sınırları içerisindeki toplumla birlikte kozmo-ulusu oluşturduğunu ve bu bağlamda diaspora politikalarının da ulus devletin kamu politikalarının kapsamında kozmo-ulus oluşum sürecinin doğal bir parçası olarak yerini aldığını işlemektedir.