Türk edebiyatında girit mübadelesini anlatan romanların tema bakımından incelenmesi

İnsanlık var olduğundan bu yana türlü sebeplerden, sürekli göç eden yahut göçe maruz kalan toplumlar bu göç dalgalanmalarının sonucunda ister istemez sosyal, siyasal, ekonomik kırılmalar yaşamışlardır. Yakın tarihteki göçlerden biri de 30 Ocak 1923'te Lozan Anlaşması'na bağlı olarak imzalanan Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi gereğince Batı Trakya'daki Müslümanlar; İstanbul, Gökçeada ve Bozcada'daki Rumlar hariç Türkiye'deki Rumların Yunanistan'a, Yunanistan'daki Türklerin Türkiye'ye göç ettirilmesini ön gören ve daha sonra gerçekleşen mübadele göçüdür. Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi'nin de her iki toplum üzerinde de sosyal, siyasal, ekonomik etkileri uzun yıllar süregelmiştir. Tarih çizgisiyle beraber gelişim gösteren edebiyat da bu etkilere kayıtsız kalmamıştır. Yunan edebiyatında 1930'larda, Türk edebiyatında ise 1990'larda Mübadele temalı romanlar yazıldığı araştırmalar sonucunda ortaya çıkmıştır. Çalışmamızda, Mübadele romanları ile ilgili yapılan çalışmalar, biraz daha spesifik hâle getirilerek sadece Giritli Mübadilleri ve Girit'ten Mübadele öncesi Anadolu'ya yerleşen göçmenleri konu alan romanlar incelenmiştir. Romanlardan bazıları, tanınmış yazarlar tarafından yazılıp popüler olurken bazıları ise ikinci ya da üçüncü kuşak mübadiller tarafından yazılmış olup çok popüler romanlar değillerdir. Romanların bazılarında tür kaygısı yaşanmakla beraber on beş roman tematik açıdan incelenmiştir. Çalışmada "Giriş" bölümünde Mübadele, Girit ve edebiyatta Mübadele'nin yeriyle ilgili bilgiler verildikten sonra, birinci bölümde "Girit Mübadelesi ve Bunun Türk Romanına Yansıması" başlığında "Giritli Mübadilleri Anlatan Romanların Tanıtılması" alt başlığında incelenen romanlar yer, zaman, kişi, olay unsurları göz önünde bulundurularak tanıtılmıştır. İkinci bölümde "Girit Mübadillerini Anlatan Romanların Tema Bakımından İncelenmesi" başlığı altında "Göç", "Yabancılaşma ve Ötekileşme", "Aşk ve Cinsellik", "Göçün Meydana Getirdiği Ekonomik Sorunlar" başlıkları ve yine onların alt başlıklarıyla romanların benzer ve ayrılan yönleri tespit edilmiştir. Romanlardan alıntılar yapılarak göç sonucu türlü sosyolojik ve psikolojik kırılmalar yaşayan Giritli Mübadil tipinin, Türk romanında ne şekilde yer aldığı ortaya konulmuştur. "Sonuç" bölümünde de ortaya çıkan ortak sonuçların değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışma, 1990'lardan günümüze kadar yol kat etmiş Mübadele romanlarının ve içlerinde sayıları azımsanmayacak ölçüde Giritli Müslüman Türklerini konu alan romanların, Türk edebiyatı tarihindeki yeri açısından önem arz etmektedir.