Türk Gelir İdaresinin Yeniden Yapılandırılmasında Denetim Müessesesi

Devletin; kamusal mal ve hizmet ihtiyaçlarının finansmanını sağlamak için egemenlik gücüne dayanarak, karşılıksız olarak, zorla aldığı en önemli kaynak vergilerdir. Türkiye' de vergi sistemi, mükelleflerin gelir ve kazançlarını beyan etmesi üzerine kurulmuştur. Verginin, karşılıksız ve zorla alınması unsurlarının olması beyan esasına dayalı vergi sistemlerinde denetimi zorunlu kılmaktadır. Vergi denetiminde amaç; hem mükellefler hem de vergi idaresinin yaptıkları işlemlerinin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. 5345 Sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı' nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun' un 16.05.2005 tarihinde Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe girmesi ile Gelir İdaresinde yeniden yapılandırılmaya gidilmiş, gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Bu kanunla; mükellef odaklılık, saydamlık, verimlilik gibi temel ilkelerle mükelleflerin haklarının gözetilerek, vergiye uyumlarının arttırılması hedeflenmiştir. Vergi Daireleri Otomasyon Projesi (VEDOP) ile tüm illerdeki vergi daireleri otomasyona geçmiş, vergilerin elektronik beyanname ile beyan edilmesi uygulaması büyük ölçüde sağlanmıştır. İdarenin vergi denetimi konusunda, idari yapı ve uygulamadan kaynaklanan sorunları denetimde etkinliğin ve verimliliğin sağlanmasını engellemektedir. Bu sorunların en önemlileri; denetim birimlerinin çok başlı yapısı, bu sebepten dolayı sağlanamayan koordinasyon ve denetim birimlerinin uzmanlaşması sorunlarıdır. Vergi denetimine yetkili denetim birimlerinin, ayrı örgütler şeklinde düzenlenmiş idari yapısı denetimin uygulanması sırasında bazı görev ve yetki çakışmalarına sebep olmaktadır. Bu birimler arasında uygulanacak politikaların birlikte belirlenmesi ve koordinasyon sağlanmalıdır. Denetim birimleri tek bir merkez altında toplanmalı, belirlenen plan ve program dahilinde, denetim birimleri arasında görev paylaşımı yapılmalı ve her birimin sorumluluk alanları net olarak belirlenmelidir. Böylece uygulamada karşılaşılan sorunlar engellenecektir. Ayrıca denetim elemanlarının; denetim yapılacak olan sektörlerde eğitilip uzmanlaşması sağlanarak hem denetimde etkinlik sağlanmalı hem de işgücü kaybı önlenerek denetim sayısının arttırılması sağlanmalıdır.