Türk İslam edebiyatında şefaat

Bir kimsenin suçunun affedilmesi yahut dileğinin yerine getirilmesi için yapılan aracılığa şefaat denmektedir. Ahirette Allah Teâlâ'nın izin verdiği kimseler tarafından, özellikle günahkâr müminlerin bağışlanması veya derecelerinin yükseltilmesi konusunda gerçekleşecek olan şefaatin, İslam dininde ve edebiyatımızda önemli bir yeri vardır. Türklerin İslamiyet'i kabulünün ardından, bu dinin etkisiyle toplumsal ve kültürel yönden köklü değişiklikler yaşanmış, hâliyle bu değişimden edebiyatımız da nasibini almıştır. Nitekim İslamiyet etkisinde gelişen bir Türk edebiyatı teşekkül etmiştir. Üstelik bu edebiyatta tevhîd, münacat, na't gibi öne çıkan dinî konu türlerinin yanı sıra birçok tür daha ortaya çıkmış, şefaat konusunu işleyen ve "şefâat-nâme" adı verilen eserler de yazılmıştır. "Türk İslam Edebiyatında Şefaat" konulu bu çalışmada öncelikle şefaatin tanımı yapılmış olup, Kur'an-ı Kerim'de geçen şefaat ayetleri yorumlanarak bu ayetlere göre şefaatin mahiyeti ve nasıl gerçekleşeceği konusu ele alınmıştır. Daha sonra şefaatle ilgili hadislere yer verilerek kimlerin şefaat etmeye yetkili kılınacağı ve onların kimlere şefaat edeceği hususuna değinilmiştir. Şefaati konu alan ayet ve hadisler yorumlanarak bütüncül bir bakış açısı ile değerlendirilmiştir. Türk İslam edebiyatı sahasında yazılmış olan belli başlı divanlarda şefaatin ve konuyla alakalı kavramların geçtiği beyitlere yer verilmiştir. Beyitler, konularına göre gruplandırılarak başlıklar oluşturulmuştur. Seçilen bu şiir örnekleri ilgili oldukları başlıklar altında yorumlanmıştır. İslam dininde ve edebiyatımızda şefaat konusuna nasıl bir yaklaşım sergilendiğini ortaya koymak, en büyük şefaat yetkisine sahip olması bakımından Hz. Peygamber'in önemine dikkatleri çekmek ve bu türe dair literatüre katkı sağlamak amacıyla yapılan bu çalışmada, daha çok anlama dayalı şerh yönteminden yararlanılmıştır. Yapılan bu çalışmayla edebiyatımızda şefaat konusunun ayet ve hadisler bağlamında şekillendiği, özellikle Hz. Peygamber övgüsünün yer aldığı şiirlerde bu hususa da değinildiği ve konuyu işleyen sınırlı sayıda müstakil eserin yazıldığı sonucuna ulaşılmıştır.