Türk İslam medeniyetinde kalite anlayışı açısından ahilik

Bu araştırmanın amacı, çeşitli kaynaklardan beslenmiş olmakla birlikte, temel referanslarını İslami tasavvufi gelenekler ile özgün Türk kültüründen alan Ahilik Teşkilatının, günümüz iktisadi hayatı için önemi büyük olan, iş ahlakını, müşteri memnuniyeti anlayışını, kalite ve standardizasyon prensiplerini, çağının çok ötesinde, titizlikle uygulayan ve bu anlayışı yüzyıllar boyu devam ettiren bir esnaf teşkilatı olduğunu ortaya koymaktır. Bu çalışmada doküman analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Ahilik konusu ile ilgili yer alan bilimsel nitelikli eserler, makaleler, sempozyum ve kongre bildirileri türündeki çalışmalar, araştırmanın amaçları doğrultusunda incelenerek analiz edilmiştir. Böylelikle, Ahi Teşkilatının, etkili olduğu Anadolu coğrafyasında, toplumun sosyo–ekonomik, kültürel ve hatta siyasi hayatına önemli katkılar sağladığı ve genel olarak günümüzdeki mal ve hizmet kalitesi prensipleri ile olan paralelliği anlaşılmıştır. Toplumların birliği, beraberliği, huzuru ve refahı, sorunların toplum ve devlet yapısını kemirip tahrip etmeden ortadan kaldırılmasına bağlıdır. Sağlam ve kalıcı toplumsal yapının temel dinamiği budur. Toplumu oluşturan insanların karakterlerinde; doğruluğun, dürüstlüğün, diğergamlığın, kanaatkârlığın, adaletin, iş ve meslek ahlakının bulunması durumunda, ortaya çıkabilecek sorunların önemli bir kısmının kısa sürede çözüldüğü görülmektedir. Gerek Ahilik Teşkilatı gerekse yeni ve özgün bir yönetim anlayışı olarak geliştirilmiş Toplam Kalite Yönetimi, çağdaş kalite kavramı açısından objektif olarak incelendiğinde her ikisinde de işveren, işçi ve müşterilerin memnun edilmesinin, kısaca toplumun mutluluğunun ve refahının hedeflendiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Ahi Teşkilatı ve çağdaş kalite anlayışının ortak noktaları örneklendirilecek olursa; Ahilerde belirli kalitede mal üretmek, üretilen malın kalitesini muhafaza etmek, imal edilecek olan ürünün, üretim aşamalarından her birinin kontrolü, böylece sıfır hatanın hedeflenmesi, mal kalitesinin yerinde saymasına izin verilmeyerek sürekli geliştirmeye çalışılması esas iken, modern kalite anlayışında da önceden belirlenen standart kalitenin devam ettirilmesi ve kalite seviyesinin sürekli yukarılara taşınması temel felsefedir. Müşterinin tanımlanması ve müşteriye yaklaşım hususunda da ortak anlayışın olduğu anlaşılmaktadır. Ahilikte; müşteri, büyük kıymet hükmü içeren "velinimet" olarak tanımlanıp, müşteriye bu çerçevede muamele edilirken, günümüz kalite anlayışında müşteri, hemen hemen aynı mana ihtiva eden "müşteri kraldır" tanımı ile adlandırılmakta ve Ahilikte olduğu gibi bütün mal ve hizmet üretimi müşteri beklentileri çerçevesinde şekillenmektedir. Bununla birlikte, müşteriye bozuk mal satılmaması, müşterinin yanıltılmaması, dürüst ve şeffaf olunması hususları her iki anlayışın ortak yanlarını oluşturmaktadır. Ayrıca, çalışanların moral ve motivasyonlarının yüksek tutulması, alınacak kararlarda görüş ve beklentilerinin sorulması, kalite sürecinde olduğu gibi hizmet içi eğitim denebilecek çalışan eğitimlerinde de her iki anlayışta hayat boyu eğitimin esas olduğu bu çalışma ile anlaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Fütüvvet, Ahilik, Ahilik Teşkilatı, Kalite, Müşterinin Korunması.