Türk ve İsveç ortaöğretim tarih programlarında demokratik vatandaşlık eğitimi

Her toplumda o toplumu oluşturan vatandaşlardan beklenen bir takım özellikler vardır. Bu nitelikleri vatandaşlara kazandırma konusunda eğitim kurumları sorumluluk sahibidir. Yani eğitim kurumlarının görevlerinden biri vatandaş yetiştirmektir ve birçok ülkenin eğitim programında vatandaşlık eğitiminden demokrasi eğitiminin kastedildiği görülmektedir. Eğitim bu görevini çeşitli derslerin programlarını amaç, içerik, beceri ve değer açısından demokratik vatandaşlık eğitimine göre düzenleyerek sağlamaktadır. Bu derslerden birisi de Tarih dersidir. Bu çalışmanın temel amacı İsveç ve Türk Ortaöğretim Tarih Öğretim Programlarını amaç, içerik, beceri ve değer açısından demokratik vatandaşlık eğitimine göre inceleyerek bu ülkeler arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır. İsveç en demokratik toplumlardan biri olarak kabul edildiği için İsveç'teki vatandaşlık eğitiminde amaç, içerik, beceri ve değerlerin neler olduğunu anlamak, Türkiye'deki vatandaşlık eğitiminin eksiklerini görmek ve programda uygun düzenlemeleri yapabilmek için bir fikir oluşturması bakımından önemli kabul edilmektedir. Derinlemesine betimleme, yorumlama ve bakış açılarını anlama olanağı sunduğu için araştırmanın amacına en uygun yöntemin nitel araştırma yaklaşımı olduğu düşünülmektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kapsamında çoklu durum çalışması deseni kullanılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak, Türkiye ve İsveç Ortaöğretim Tarih Programlarında demokratik vatandaşlık eğitimine nasıl yer verildiğini karşılaştırmalı olarak betimlemek amacıyla doküman incelemesi yapılmıştır. Doküman olarak Türk ve İsveç güncel Ortaöğretim Tarih Programları incelenmiştir. Bu programlar araştırmacı tarafından ilgili literatüre dayalı olarak hazırlanmış olan temalar kapsamında incelenmiştir. Araştırmada kullanılan dokümanlar bu temalara göre betimsel analiz kapsamında sınıflandırılmış, özetlenmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda Türk ve İsveç Ortaöğretim Tarih Programlarının amaçları arasında demokratik vatandaşlar yetiştirmenin yer aldığı ve programların amaç, içerik, beceri ve değer bakımından demokratik vatandaşlık eğitimini kısmen desteklediği tespit edilmiştir. İsveç'te Ortaöğretim Tarih Programı'nın içeriğinin %93'ü, Türkiye'nin ise %33'ü demokrasi içeriğini yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Türk Ortaöğretim Tarih Programı Türk Devletleri ve Osmanlı Devleti'nin fetihleri ve başarıları üzerine yoğunlaşmıştır ve ön yargı oluşturabilecek etkinliklere yer vermiştir. İsveç Ortaöğretim Tarih Programında ise ırkçılık, ön yargı, yabancı düşmanlığı ve ayrımcılığa karşı mücadele etme ve farklılıklara saygı duyma üzerinde durulmuştur. Ayrıca İsveç Ortaöğretim Tarih Programının demokrasiyi yaşam biçimi haline getirmek ve yerleşik bir demokrasi kültürü oluşturmak amacıyla düzenlendiği, Türk Ortaöğretim Tarih Programının ise içeriğinin yoğun ve uygulama düzeyinde olmadığı tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarından hareketle, Türk Ortaöğretim Tarih Programının içeriğinin bilgi boyutunda yoğunluğunun azaltılıp demokratik beceri ve değerleri kazandıracak şekilde düzenlenmesi, konuların günümüz ile ilişkilerinin kurulması ve Tarih derslerinin öğrencilerin küreselleşmeye ayak uydurmasına yardımcı olması gibi önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık, Vatandaşlık Eğitimi, Demokrasi Eğitimi, Tarih Eğitimi