Türk romanında melankoli, histeri ve paranoya (1860-1946)

"Türk Romanında Melankoli, Histeri ve Paranoya (1860-1946)" isimli çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde melankolinin tarihi perspektiften anlatımının ardından kadın ve erkek başlıklarına ayrılmıştır. Kadın melankolikler Sergüzeşt, Pakize, Zehra, Eylül Heyula ve Sevda Peşinde romanlarından alınmıştır. Erkek melankolikler ise Meşakk-ı Hayat, Eylül, Yaban Gülü, Dudaktan Kalbe ve Son Menzil isimli romanlardaki ana erkek karakterlerdir. Seçilen romanlardaki karakterlerin hastalığın Mazhar Osman'ın kitabındaki belirtilerle örtüşüp örtüşmediği gösterilmiştir. İkici bölümde histeri Antik Yunan'dan itibaren 19.yüzyıla nozolojik olarak tarihî perspektif içinde aktarılmıştır. Daha sonra Mazhar Osman'ın kitabındaki histeri belirtileri sıralanmıştır. Romanlardan Hayal ve Hakikat, Zehra, Aşk-ı Memnû, Bir Akşamdı ve Kıskanmak örneklem olarak alınmıştır. Kadın karakterler üzerinden incelenen bu hastalığın önceki bölümde olduğu gibi tıbbî bilgiyle uyumluluğu kontrol edilmiştir. Son bölüm olan paranoya az sayıda esere konu olması sebebiyle melankoli ve histeriye göre daha küçük görünse de Mazhar Osman için önemli bir hastalıktır. İncelemede öncelikle tarihî seyir içinde verilen paranoya, Uzman'ınv görüşleriyle açıklanmıştır. Sonrasında Çengi, Siyah Gözler ve Denizin Çağırışı romanlarındaki karakterler üzerinden paranoyanın Türk anlatısındaki yeri belirlenmiş ve Mazhar Osman'ın görüşlerine paralelliği açıklanmıştır.