Türk romanında tek parti dönemi (1931-1946)

Modern anlatım türleri arasında yer alan roman, Avrupa'da burjuvazinin gelişmesiyle birlikte 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. İlk zamanlarda bir karakterin maceralarının anlatıldığı olaylardan oluşan roman, daha sonraları toplumları etkileyen siyasal, sosyal ve ekonomik meseleler de ilgilenmeye başlamıştır. Osmanlı'ya ise ilk romanlar 19. yüzyılın sonlarına doğru Batılı romanların tercüme edilmesi ile girmiştir. Osmanlı'da ilk özgün roman denemesi ise, Ahmet Mithat Efendi'nin 1872 yılında yazdığı Yeniçeriler adlı eseri ile yapılmıştır. Modern anlamdaki romanın birçok özelliklerine sahip olmayan bu eser daha ziyade uzun bir hikâye olarak kabul edilmektedir. Osmanlı toplumun bu dönemde yaşamaya başladığı sosyal değişim kısa zaman içerisinde Osmanlı romanının da ilgi alanına girmiştir. Bu dönemde yazılan romanlar ile devlet yapısındaki, insan ilişkilerindeki ve ekonomik düzendeki değişim ele alınmıştır. Cumhuriyet'in ilan edilmesinden sonra Batılılaşmanın devlet eliyle yapılmasından dolayı roman, bu değişimleri halka duyurmak için sıklıkla kullanılan bir araç olmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yazılan bu romanlar siyasal devrimlerin halka benimsetilmesi, toplumsal ilişkilerin Batılı tarzda oluşturulması ve eski düzenin tam anlamıyla tasfiye edilmesi amacına hizmet etmişlerdir. Romanların bu fonksiyonu yerine getirmelerinin yanı sıra yazılan birtakım romanlar da yapılan devrimlere ve değişime muhalefet etmişlerdir. Bu romanlar ülkedeki tek-parti iktidarının varlığına rağmen, sisteme yönelik eleştiri yapmaktan kaçınmamışlardır. Tek-parti iktidarı dönemini anlatan romanlar arasında yapılan devrimleri destekleyenler olduğu gibi, yapılan siyasî ve toplumsal değişmelere tepki olarak yazılan romanlar da bulunmuştur. Bununla birlikte iktidarın devrimci özelliğini kaybetmemesi için geleceğe ilişkin tavsiyelerde bulunan ve bürokrasinin tutum ve davranışlarını eleştiren romanlar da yazılmıştır. Romanların bu denli çeşitlilik içermesinden dolayı Türk romanı Osmanlı ile başlayan ve Cumhuriyet'le devam eden değişim sürecini anlamak için oldukça faydalı bir kaynaktır. Tek-parti dönemini anlatan romanlarda devrimler ve siyasal değişimin boyutları, iktidardaki Atatürk kültü, eğitimin laikleştirilmesi, bürokrasinin genişlemesiyle başlayan yozlaşma, artan milliyetçiliğin boyutları, demokrasi denemeleri gibi siyasal konular işlenmiştir. İktisadi hayatı etkileyen değişimi inceleyen romanlar ise köydeki ve kentteki halkın ekonomik durumunu, iktisadi düzene yön veren siyasal ilkeleri ve kanunları incelemişlerdir. Toplumsal sorunları inceleyen romanlar ise, Batılılaşma hareketini ve toplumda hızla yayılan baloları, yeni iktidarın kent ve mekân anlayışını ve de köyün sosyal yapısını ele almışlardır. Türk romanı zengin bir listeyi kendisine konu edinmesi ve bu konulara farklı açılardan yaklaşması sayesinde, tek-parti döneminin politikalarının Türk toplumunu nasıl etkilediğine dair önemli bilgiler sağlamaktadır.