Türk savaş felsefesi ve Türk savaş felsefesinin Türk edebiyatındaki görünümü (16. yy. asker şairler örnekliğinde)

Devletler varlığını mümkün ve devamlı kılmak için diğer devletlerle sürekli bir temas, takip, anlaşma ilişkisi içerisinde olmakla birlikte kimi zaman da savaşla karşı karşıyadır. Savaşın varlığı ise bir gerçeklik olarak her dönemde araçların, aletlerin vb. şekillerde değişmesiyle kendini gösterir, boyut değiştirir. Ekonomik, siyasi, küresel, bilimsel, teknoloji ve bilgi merkezli olmak üzere savaşlar da devletlerle beraber varlığını korumakta hatta böylece bir medeniyet oluşturmaktadır. Bununla birlikte savaştan olumlu veya olumsuz etkilenen sadece bir varlık olarak devlet değil, aynı zamanda devletin unsurlarıdır. Bu unsurların en önemlisi ve belirleyicisi ise milletleri oluşturan insandır. İnsanın savaşa şahitliği ve yaklaşımı; ahlakını, anlayışını ve bütün bunlara bağlı olarak milletin karakterini de göstermektedir. Türklerin ordu-millet olarak dünya tarihinde askerliğiyle öne çıkması ve bilinmesi Türklerin bu yönünün ayrıca araştırılmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşayan asker şairler ve savaşla ilgili kavramlardan hareketle, Türk savaş anlayışını gazâ felsefesi merkezli incelemek tezimizin zeminini oluşturmaktadır. Yapılan çalışmada Osmanlı siyasi tarihine bağlı olarak XVI. yüzyılın savaşları ve klasik Türk edebiyatı hakkında bilgi verilmiştir. XVI. yüzyıldaki birinci sınıf asker şairler edebiyat tarihi göz önünde bulundurularak tespit edilmiştir. Şairlerin Divan'larındaki savaşa dair içerik özellikle gazâ felsefesi etrafında güzelleme ve temizlik düşüncesi bağlamında incelenmiştir. Sonuç olarak, belirttiğimiz değerlendirme ve incelemelerle beraber Türklerin farklı dönemlerine ait edebî metinlerin içerikleri göz önünde bulundurulmuştur. Gazâ felsefesi olarak ele aldığımız Türk savaş düşüncesi, bu metinlerden hareketle dikkatlere sunulmuş ve gazâ felsefesinin zincir halinde bugün olmak üzere devam ettiği iddia edilmiştir.