The evaluation of the taxation of business profits and dividends obtained abroad by Turkish companies

Artan küreselleşme ve dijitalleşme ile birlikte şirketler daha rekabetçi hale gelmiş ve faaliyetleri kuruldukları ülke sınırlarını aşmayı gerektirmiştir. Bu durumun şirketlere hem kuruldukları ülkede hem de faaliyet gösterdikleri ülkede vergisel bir takım sonuçları da olmaktadır. Her iki ülke de bu şirketleri ve faaliyetlerini vergilendirmek istemektedirler. Ülkelerin bu taleplerinin arkasında uluslararası vergi teorisindeki mülkilik ve şahsilik ilkeleri yatmaktadır. Uluslararası ekonomik faaliyetlerin önünde bir engel olacak şekilde çifte vergilendirme sorunu yaratan bu durumun önüne geçilmesi amacıyla yerel alanda yapılan iç mevzuat düzenlemelerinin yanı sıra ülkeler arasında vergi anlaşmaları da düzenlenmektedir. Bu vergi anlaşmalarıyla ülkeler, aynı gelir kaynağı üzerinde aynı türden vergi yükünün oluşmaması noktasında egemenlik haklarından kısmen veya tamamen feragat etmektedirler. Diğer yandan şirketlerin karlarını maksimize etme güdüleri ile bazı ülkelerin vergi rekabeti yönlü çalışmaları agresif vergi planlamalarına ve zararlı vergi rekabetine de neden olmaktadır. Çifte vergilendirme yerine hiç vergilendirilmeme sorununu yaratan bu uygulamalarla mücadele kapsamında uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan çalışmalar somut ifadesini OECD'nin matrah aşındırma ve kar aktarımı (BEPS) eylem planlarında bulmuştur. Dolayısıyla küreselleşmeye bağlı artan hacmi de dikkate alındığında rekabetçilik ve sürdürülebilirlik bakımından ülke sınırları dışında yürütülen faaliyetlerdeki vergi yükünün doğru yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışmamızda Türkiye'de mukim kurumlar vergisi mükelleflerince yurtdışında gerçekleştirilen ticari faaliyetlerin vergilendirilmesi üzerinde durulmaktadır. Şirketler ticari faaliyetlerini doğrudan kendi ülkelerinden gerçekleştirebilecekleri gibi yurtdışında ayrı bir işyeri kurarak ya da yurtdışında ayrı bir şirket kurarak da yürütebilirler. Bu durum vergilendirmeye konu unsurun mahiyetinin farklılaşmasına neden olduğu gibi, vergilendirme hakkının hangi ülkede olacağını da doğrudan etkilemektedir. Şöyle ki, ilk ve ikinci durumdaki yollarla elde edilen gelirler ticari kazançken, son durumdaki yollarla elde edilen gelirler temettüdür. Yine ilk durumda faaliyet gösterilen Kaynak Ülkenin herhangi bir vergileme hakkı bulunmazken, ikinci ve son durumda sınırlı bir vergileme hakkı bulunmaktadır. Sınırlı vergileme hakkı, ikinci durumda işyerinden elde edilen kazanç tutarıyla sınır iken, üçüncü durumda ortaklık ölçüsüne bağlı bir vergi oranıyla sınırlıdır. Her üç durumda da oluşabilecek muhtemel çifte vergilendirme ve hiç vergilendirmeme sorunları da gerek Türk Vergi Hukukunda gerekse de Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Vergi Anlaşmalarında yer alan düzenlemelerle çözümlenmektedir.