Türk siyasal hayatında Esat Adil Müstecaplıoğlu ve birinci Türkiye Sosyalist Partisi (1932-1946)

Bu çalışma, 1946 yılında Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk sosyalist partisini, Türkiye Sosyalist Partisi'ni (TSP) kurmuş olan Esat Adil Müstecaplıoğlu üzerine odaklanmıştır. Çalışmanın temel amacı Esat Adil Müstecaplıoğlu'nun siyasal düşüncesinin ve eylemliğinin çözümlenmesidir. Bu kapsamda Esat Adil'in 1932 yılından başlayarak yazdığı bütün yazılar, telif eserleri ve tercüme ederek yayınladığı kitaplar ayrıntılı olarak incelenmiş ve analiz edilmiştir. Yayınladığı kitapların dışında incelenen süreli yayınların başlıcaları, Savaş, Tan, Yeni Dünya, Gerçek gazeteleri ile Görüşler ve Gün dergileridir. Esat Adil'in yazılarının ve kitaplarının yayınlandığı zaman dilimi 1930'lu yıllardan 1950'li yıllara kadar uzanır. Esat Adil'in yazıları döneminin siyasal gelişmeleri içinde analiz edilmiştir. Bu sayede Esat Adil'in 1932-1946 dönemindeki sosyalizm anlayışı başta olmak üzere, bu dönem boyunca Türkiye'de yaşanan siyasal gelişmeler karşısındaki tutumu, Mustafa Kemal Atatürk, Türk devrimi ve ideolojisi, tek parti rejimi, demokrasi, insan hakları, işçi sınıfı, sendikal örgütlenme, köylülük ve toprak sorunu gibi çok sayıda siyasal ve toplumsal konulardaki düşünceleri de ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmayı şimdiye kadar Esat Adil Müstecaplıoğlu ve TSP konusunda yapılmış olan sınırlı sayıda araştırmadan ayıran özgün yanı budur. Türkiye'nin çok partili siyasal yaşama geçiş sancılarının yaşandığı 1945-1946 yılları, Esat Adil'in bağımsız bir sosyalist aydın olarak öne çıktığı, adını duyurduğu dönem olmuştur. Bu dönemde çok sayıda yayın faaliyetinde bulunduğu gibi, Türkiye Sosyalist Partisi'ni de kurmuştur. Çalışmamızda, TSP'nin kuruluşu, kurucuları, program ve tüzüğü, örgütlenmesi, kapatılması ve sonrasında açılan dava da incelenmiştir. Böylece, Türkiye'nin çok partili siyasal yaşama geçiş süreci sosyalist muhalefet açısından irdelenmiş ve muhalif bir sosyalist aydın olarak Esat Adil Müstecaplıoğlu ile TSP'nin Türk siyasal hayatı/tarihi içindeki yeri açıklığa kavuşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Esat Adil Müstecaplıoğlu, Türkiye Sosyalist Partisi