Türk vergi yargılamasında re'sen araştırma ilkesi

Mükellef ya da vergi sorumlusu ile vergi idaresi arasında çıkan uyuşmazlıkların ilgili hukuk kurallarının uygulanması ile çözümlendiği yargısal karar verme faaliyetine vergi yargılaması denilmektedir. Türk vergi yargılama usulünün temel ilkelerinin başında re'sen araştırma ilkesi gelmektedir. Re' sen araştırma ilkesi aynı zamanda vergi yargılama usulünü diğer yargılama usullerinden ayıran özelliklerin başında da yer almaktadır. Türk vergi yargılamasını re'sen araştırma ilkesinden bağımsız olarak değerlendirmek ve incelemek adeta mümkün değildir. Çalışma içerisinde Türk vergi yargılamasında re'sen araştırma ilkesi kapsamlı bir şekilde ele alınmış olup, konuya ilişkin Danıştay kararlarına yer verilmiştir. Konuya geçmeden önce ilk olarak vergi yargılamasının tarihsel gelişimi incelenmiş, vergi davalarının hukuki niteliği tespit edilerek, vergi yargılama usulü içerisinde yer alan ilkeler ele alınmıştır. Böylelikle vergi yargılamasının amacının ortaya çıkartılması hedeflenmiştir. Ardından kavramsal olarak re'sen araştırma ilkesi incelenmiş, söz konusu ilkenin vergi yargılaması içerinde yer alan yasal dayanakları ele alınarak kabul edilme nedenleri üzerinde durulmuş, kapsamı ve sınırları belirlenmiştir. İlkenin diğer yargılama alanları içerisindeki yeri de tespit edilerek re'sen araştırma ilkesinin vergi yargılama usulü içerisindeki öneminin gözler önüne serilmesi amaçlanmıştır. Çalışma içerisinde re'sen araştırma ilkesi çerçevesinde vergi yargılamasında delil sistemi ve ispat yükü de değerlendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında Danıştay kararlarında re'sen araştırma ilkesi daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca vergi yargılamasında geçmişten günümüze kadar gelen bazı tartışmalı konulara değinilerek, hususa ilişkin verilen yeni kararlar re'sen araştırma ilkesi içerisinde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda adil yargılanma hakkı çerçevesinde re'sen araştırma ilkesi de ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi yargılaması, re'sen araştırma ilkesi, adil yargılanma hakkı, Danıştay kararları.