Türkçe dersinde mantık yanlışlarından yararlanarak eleştirel düşünme öğretimi

Bu araştırmanın amacı, Türkçe dersinde, eleştirel düşünmenin unsurlarından biri olan mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin geliştirilmesine yönelik bir tasarım ortaya koymaktır. Araştırma, yarı deneysel yöntem ile öğretmen ve öğrenci görüşlerinden oluşan nitel verilerin bütünleştirildiği bir karma yöntem araştırmasıdır. Deneyin müdahale aşamasında, "en basit" ve "basit" şeklinde iki kategoriden oluşan mantık yanlışlarını tespit etme becerisi, metin temelli Türkçe derslerinde geliştirilmeye çalışılmıştır. Dersler mantık yanlışı kategorilerine dayalı iki türde; ön-son teste ait ölçme ise araştırmacı tarafından geliştirilen, yine mantık yanlışı kategorilerine dayalı iki farklı testle (Mantık Yanlışı Testi I ve II) gerçekleştirilmiştir. Deney, Bolu ilindeki dört ortaokulda 7. sınıfta öğrenim gören 111 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında, bu öğrencilerden deney gruplarında bulunan 51'inin ve bunların Türkçe öğretmenlerinin, Türkçe dersleri hakkındaki görüşlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, metin temelli Türkçe derslerinde, mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin, "en basit" kategorisinde ve bazı mantık yanlışları bağlamında geliştirilebildiği ortaya konulmuştur. Bu çerçevede 7. sınıf öğrencilerinin "adam karalama" ve "eleştiri hakkı" mantık yanlışlarını tespit edebildiği belirlenmiştir. Mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin, mantık yanlışlarının zorluk-karmaşıklık düzeyiyle ilişkili olduğu ve 7. sınıf öğrencilerinin bu beceriye ilişkin hazır bulunuşluğa, bazı mantık yanlışları bağlamında sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bu hazır bulunuşluğu oluşturan ve bazı öğrencilerde mevcut olmayan ya da az bulunan en önemli özelliklerden birinin, biçimsel akıl yürütme olduğu çıkarımında bulunulmuştur. Araştırmada ulaşılan son önemli sonuç, mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin geliştirilmesi konusunda model oluşturan Türkçe dersi tasarımının, çeşitli alanlardan birçok beceri ve yeterlikle ilişkilendirilebileceğidir.