Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ölçme ve değerlendirme uygulamalarının standartlaştırılması

Bu araştırmanın temel amacı, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde önemli bir misyona sahip olan Türkçe Öğretimi, Uygulama ve Araştırma Merkezlerinde (TÖMER) görev yapan öğretim görevlilerinin değerlendirme süreçlerinin standartlaşmasını sağlamak ve değerlendirme süreçlerindeki güvenirliği ve geçerliliği arttırmaktadır. Bunun yanı sıra TÖMER'lerde uygulanan ölçme ve değerlendirme uygulamalarını inceleyerek mevcut durumun ortaya konulması amaçlanmaktadır. Karma araştırma yöntemlerinden eşzamanlı iç içe geçmiş desene uygun olarak planlan bu araştırmada, karma araştırma desenlerinden eşzamanlı üçgenleme deseninden farklı olarak, nitel ve nicel veriler eş zamanlı olarak toplanmış ve nitel verilere ağırlık verilmiştir. Araştırma, iki çalışma grubu halinde 60 kişiden oluşan öğretim görevlileriyle yürütülmüş, birinci çalışma grubu (30 katılımcı) ön test -son test kontrol gruplu yarı deneysel düzene uygun şekilde deney (15 katılımcı) ve kontrol (15 katılımcı) grubu olarak ikiye ayrılmış, deney grubundaki katılımcılara 8 saatlik teorik ve uygulama, 2 saatlik görev süreçlerinden oluşan standartlaşma eğitimi verilmiştir. Katılımcıların eğitim öncesi ve sonrası standartlaşma düzeyleri A2, B1 ve B2 düzeylerinden yazma ve konuşma becerilerine yönelik öğrenci ürünleri ile test edilmiştir. İkinci çalışma grubu nitel veriler için kullanılmış, ilgili katılımcıların TÖMER'lerde uygulanan ölçme ve değerlendirme ve standartlaşmaya yönelik süreçlere yönelik görüşleri yazılı görüş formları ile alınmış; bu çalışma grubundaki katılımcılar arasından 10 katılımcı ile beşerli gruplar halinde gönüllülük esasına göre odak grup görüşmeleri yapılmıştır. TÖMER'lerde uygulanan sınav yapısına ilişkin karşılaştırma yapabilmek amacıyla benzer amaçla kullanılan ve uluslararası alanda tanınırlığı olan TOEFL sınavının yapısı temel alınarak kontrol listesi oluşturulmuş, erişilebilen 23 Türkçe yeterlilik sınavı bu kontrol listesine göre incelenmiştir. Araştırma kapsamında görüş formları, sınav dokümanları, hipotetik ölçme ve değerlendirme senaryoları ve kontrol listesi olmak üzere dört farklı veri toplama aracından yararlanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistiklerden, homojenlik ve genellenebilirlik testinden, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Yapılan inceleme sonucunda, deney grubunda yer alan katılımcıların yazma ve konuşma becerilerini değerlendirme konusunda standartlaşma düzeylerinin önemli ölçüde artış gösterdiği, her iki beceride de birey ana etkisinin arttığı dolayısıyla puanlayıcı etkisinin azaldığı görülmüştür. Ayrıca, deney grubunun eğitim öncesi puanlamasıyla eğitim sonrası puanlamasının B1 düzeyde konuşma becerisi dışındaki diğer becerilerde heterojen olduğu, kontrol grubunda ise istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılaşma meydana gelmediği saptanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, incelenen TÖMER'lerde sınav hazırlık süreçlerinde ilgili sınıf öğretmeni, idare ve öğretim görevlileri, öğretim görevlileri, ölçme ve değerlendirme birimi/sınav komisyonu/AR-GE birimi ve tecrübeli öğretim görevlileri olmak üzere dört farklı şekilde sınav hazırlık süreçlerinin yürütüldüğü, ortak bir anlayışın olmadığı, bazı kurumlarda sınav kontrol mekanizmanın faaliyet göstermediği dikkati çekmektedir. Benzer durumla sınavların okunması/değerlendirilmesi konusunda da karşılaşılmış, kurumlar arası farklı sınav değerlendirme süreçlerinin yürütüldüğü tespit edilmiştir. TÖMER'lerde yürütülen hizmet içi eğitim faaliyetlerine ilişkin bulgular, bazı kurumlarda yetersizliği ve eksiklikleri ortaya koyarken, diğerlerinde başta eğitim materyalleri ve programları, yenilikçi eğitim yaklaşımları, tecrübe paylaşımı, ölçme ve değerlendirme eğitimi gibi eğitici eğitimi faaliyetlerinin yürütüldüğünü göstermiştir. TÖMER'lerde uygulanan sınavların yapıları incelendiğinde, seviye belirleme ve ara sınavlarda dinleme becerisinin sınav kapsamına alınmadığı ya da konuşma becerisinin bir parçası olarak değerlendirildiği, özellikle seviye belirleme sınavının uygulanış şekline göre yazma ve dinleme becerisine sınavda yer verilmediği görülmüştür. TÖMER'lerde uygulanan Türkçe yeterlilik sınavlarının kontrol listesine göre değerlendirilmesi sonucunda, ilgili sınavların ayrıntılı sonuç raporu sunma, uluslararası düzeyde tanınma, bütünleşik konuşma ve yazma görevleri içerme konularında yetersiz olduğu ancak genel yapısı itibariyle TOEFL ile benzerlik gösterdiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle, uygulayıcılara, politika yapıcılara, kurum ve kuruluşlara yönelik önerilerde bulunarak araştırma sonuçlandırılmıştır.