Türk toplumunda genç ve yetişkin sporcular için beslenme bilgisi anketinin Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin yapılması

ÖZET Avağ, M.S. (2024). Türk Genç ve Yetişkin Sporcular İçin Beslenme Bilgi Anketinin Geçerlilik ve Güvenilirliğinin Değerlendirilmesi (NUKYA-Q) Üzerine Türkçe Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul, 2024. Araştırmanın amacı, Türk genç ve yetişkin sporcular için Beslenme Bilgisi Anketi'nin (NUKYA-Q) geçerlilik ve güvenilirliğini doğru bir şekilde belirlemek ve sporcuların beslenme bilgi düzeyi ile diyet kalitesi arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Araştırma, Bulvarspor Kulübü'nün A takımı ve genç takımlarında oynayan profesyonel sporcularla Avcılar Futbol Akademisi'nde gerçekleştirildi. Araştırmaya 13-30 yaşları arasında toplam 236 profesyonel sporcu katıldı. Katılımcıların genel özelliklerini, yeme alışkanlıklarını ve spor beslenmesi bilgilerini belirlemek amacıyla yüz yüze anket uygulandı. Beslenme durumunu belirlemek için 24 saatlik geri çağırma yöntemi kullanıldı. Sporcuların diyet kalitesi Sağlıklı Beslenme İndeksi-2020 (HEI-2020) kullanılarak değerlendirildi. NUKYA-Q, yüksek iç tutarlılık değeri (Kuder Richardson-20=0.735) ve test-tekrar test sınıf içi korelasyon katsayısı (r=0.971) ile güvenilir bulundu. Sporcuların NUKYA-Q toplam puanı 40.11±7.43 ve doğru yanıt oranı %73.22±10.04 olarak belirlendi. Cinsiyete göre NUKYA-Q puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulundu (p<0.001). Spor beslenmesi dersi alanların NUKYA-Q puanları, almayanlara göre anlamlı derecede yüksekti (p<0.001). Spor beslenmesi hakkında bilgi kaynağı diyetisyen olan sporcuların, antrenörler ve diğer kaynaklardan bilgi alanlara göre NUKYA-Q toplam ve alt bölüm puanları anlamlı derecede daha yüksekti (p<0.001). NUKYA-Q toplam puanı ile HEI-2020 toplam puanı arasında zayıf ama istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir korelasyon bulundu (r=0.253; p<0.001). Ayrıca, NUKYA-Q toplam puanı ile bileşenler olan tam meyve puanı (r=0.249, p<0.001), toplam sebze puanı (r=0.478, p<0.001) ve yeşil ve baklagiller puanı (r=0.239, p<0.001) arasında da zayıf ama istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir korelasyon vardı. NUKYA-Q, Türk sporcularının beslenme bilgisini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araç olarak belirlendi. Beslenme bilgisinin beslenme uygulamaları üzerindeki etkisini netleştirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.. Anahtar Kelimeler: Spor beslenme bilgisi, diyet kalitesi, geçerlilik, güvenilirlik