Türkiye'de 1980 sonrası öğretmenlerin sendikalaşma sürecinin analizi

Çalışanların haklarını korumak ve savunmak amacıyla sivil toplum örgütleri olarak sendikalar kurulmuştur. Öğretmenler de diğer çalışanlar gibi haklarını korumak, savunmak ve eğitim sorunlarına çözüm bulmak amacı ile örgütlenmişlerdir. 1980 öncesinde de olduğu gibi 1980 sonrasında da memur örgütlenmelerinde, öğretmenlerin başı çektiği görülmektedir. Günümüzde öğretmenlerin sendikalaşma oranı istenildiği kadar olmasa da diğer memurların sendikalaşmalarına kıyasla daha fazladır. Öğretmenlerin sendikalara olan ilgilerinin nicel olarak fazla gibi değerlendirilmesine rağmen gerçekte istenilen düzeyde olmadığı görülmektedir. Öğretmenlerin sendikal örgütlenmesi ve öğretmen sendikalarının mücadelesi, gelecek kuşaklarda demokrasi kültürünün yerleşmesinde etkin bir faktördür. Bu sebeple, bu çalışmanın temel amacı Türkiye'de 1980 sonrası kamuda çalışan öğretmenlerin sendikalara ilgisini belirleyen faktörlerin neler olduğunu ve öğretmenlerin sendikalaşma ihtiyaçlarıyla sendikaların bu ihtiyaca ne kadar yanıt verebildiğini tespit etmektir. Bu çalışmada öncelikle Türkiye'de öğretmen örgütlenmeleri tarihsel olarak irdelenmiştir. Sonrasında ise 68 öğretmen ve 44 eğitim fakültesi öğrencisi ile anket yoluyla yapılan görüşmelerin analizi sunulmuştur. Görüşülen öğretmenler 58'i çeşitli sendikalara üye olup 10'u ise hiçbir sendikaya üye değildir. Yapılan görüşmelerin analizi ışığında, Türkiye'de 1980 öncesi ve sonrası doğanlar arasında sendikal düşünme biçimlerinin farklı olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, araştırma verileri 40 yaş öncesi ve sonrası olarak işlenmiştir. Öğrenci grubu ise öğretmen olmaya aday 3. ve 4. sınıf öğrencilerinden oluşmuştur. Verilerin sayısal değerleri üzerinden yorumlama yapılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak öğretmenlerin geçmişten beri örgütlenme ihtiyaçlarının sebebinin sadece haklarını korumak ve savunmak olmadığı görülmüştür. Öğretmenler ekonomik ve sosyal hakların dışında eğitim politikalarında da etkili olmak istemektedirler. Lakin sendikaların bu konuda kendilerini yeterince gösterememesinin yanı sıra 4688 sayılı kanunun buna izin vermemesi de öğretmenlerin sendikal mücadeleye olan inançlarını olumsuz yönde etkilemektedir. Buna ek olarak öğretmenlerin sendikaları siyasallaşmış kurumlar olarak görmekte olduğu ve sendikalar ile birlikle siyasi bir kimlikle etiketlenmek istemediği gözlemlenmiştir. Her ne kadar öğretmenler siyasal partiler ile sendikaların iş birliği içerisinde olmalarını isteseler de aynı zamanda siyasal partilerin, sendikaları arka bahçeleri olarak görmesini istememektedirler. Görevde yükselmelerin liyakata göre değil de sendikal kimliğe göre gerçekleştiğini düşünmektedirler. Bu durum, görevde yükselmek isteyen öğretmenlerin, iktidara yakın sendikalara üye olarak sendikal kimliklerini gerçekten farklı göstermelerine neden olabilmektedir. Mesleki olarak iş doyumunun en fazla olduğu meslek grubu olması dolayısıyla öğretmenler işyerlerindeki barış ortamına çok önem veriyorlar. Yöneticilerle sorun yaşamamak ve arkadaşları tarafından dışlanmamak için pek çok öğretmen sendikal kimliklerini gerçek anlamda ifade edemiyorlar. Bu durumda öğretmenlerin, ya yöneticileriyle aynı sendikayı tercih ederek ya da hiçbir sendikaya üye olmayarak kendilerince iş barışını sağladıkları görülmüştür.