Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan finansal krizlerin ekonomik yansımalarının karşılaştırılması

Ekonomide ani veya beklenmedik bir durumda ve zamanda ortaya çıkarak ülke ekonomilerinin mevcut konumunu ve geleceğini olumsuz yönde etkileyen bir durum olan kriz kavramı dünya ekonomilerinde önemli bir yere sahiptir. 1980'lerden itibaren başlayan küreselleşme ve liberalleşme hareketi ülke ekonomilerinin giderek kırılganlaşmasına ve sıklıkla krizlerle karşı karşıya kalmalarına yol açmıştır. Bununla birlikte krizlerin yaşanan değişimlere ayak uydurarak sürekli bir dönüşüm halinde olması, dünya ekonomilerinde nedenleri ve sonuçları birbirinden farklı birçok krizin yaşanmasına neden olmuştur. Türkiye'de 24 Ocak 1980 Kararlarıyla uygulanmaya başlanılan Neo-Liberal politikalar bağlamında çıkarılan 32 sayılı KHK ile para ve sermaye piyasaları liberalize edilmiş ve ithal ikameci kalkınma modelinden ihracata dönük bir modele geçiş yapılmıştır. Böylece Türkiye ekonomik kalkınma için ihtiyaç duyduğu dış kaynak ve finansman ihtiyacını yabancı tasarruflarla karşılamaya çalışmıştır. Ancak denetimsiz bir şekilde gerçekleştirilen finansal serbestleştirme, ekonomide kur şoklarının, ani sermaye giriş ve çıkışlarının, enflasyon ve faiz oranlarında istikrarsızlıkların yaşanmasına ve dolayısıyla krizlere yol açmıştır. Bu tezin temel amacı Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan 1994, 2000-2001, 2009, 2018 ve 2020 ekonomik ve finansal krizlerini incelemek ve elde edilen verilerle krizlerin ekonomiye etkilerini analiz eden bir endeks yardımıyla krizleri en büyük negatif etki bırakandan en az etki bırakana doğru sıralamaktır. Tezde ilk olarak ekonomik ve finansal kriz kavramını daha iyi anlayabilmek adına tanımı, türleri, modelleri, krizlere ilişkin yaklaşımları ve krizlerin nedenleri açıklanmıştır. Daha sonra 1980 sonrası dünyada yaşanan finansal krizlerle birlikte Türkiye'nin 1980 öncesi durumu ve sonrası yaşanan finansal krizler ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Son olarak ise finansal kriz yıllarında krizleri önlemeye yönelik uygulanan politika ve kararlar açıklanmış ve yaşanan her bir kriz kendinden bir önceki krizle ekonomik açıdan karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmada elde edilen veriler ile ilgili makroekonomik endeks oluşturularak finansal krizlerin etkileri açıklanmaya ve ekonomik açıdan en ağır krizden en hafif krize bir sıralama yapılmaya çalışılmıştır. Tezin sonucuna göre Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan ekonomik ve finansal krizler içerisinde en kötü makroekonomik performans gösterilen kriz yılları sırasıyla 2000-2001, 2020, 1994, 2009 ve 2018 krizleridir. Buna göre Türkiye ekonomisi en ağır finansal ve ekonomik bunalımını 2000-2001 yıllarında yaşamıştır. 2020 yılında yaşanan Pandemi krizi de 2000-2001 krizinden sonra gelen en ağır ikinci kriz dönemi olmuştur. 1994 yılında yaşanan finansal kriz de 1980 sonrası yaşanan ekonomik ve finansal krizler içerisinde sonuçları açısından en ağır üçüncü kriz olmuştur. Bu bağlamda yaşanan ekonomik ve finansal kriz süreçlerinde makroekonomik performans yönünden kötü makroekonomik performans sergileyen kriz 0,60 puan ile 2018 krizidir. 1994, 2000-2001, 2009 ve 2020 krizleri ise 0,25 ile 0,50 arasında bir puanla çok kötü makroekonomik performans göstermiştir.