Türkiye ile Avrupa Birliği ülkeleri arasında endüstri-içi ticaretin analizi

Aynı endüstri altında tanımlanmıs ürünlerin es anlı olarak ihraç ve ithal edilmesi anlamına gelen endüstri-içi ticaretin dünya ticareti içindeki payı artıs göstermektedir. Buna baglı olarak iktisat literatüründe son yıllarda endüstri-içi ticarete yönelik çalısmalar yapılmaktadır. Uluslararası karsılastırmalı üstünlüklere dayalı endüstriler arası ticaretin yanında, dünya ticareti içinde önemli bir yere sahip olan bu ticaret sekli, Faktör Donatımı Teorisi ile bütünüyle açıklanamamaktadır. Ülkelerin, farklı faktör donanımlarına sahip olmaları nedeniyle ticaret yaptıklarını savunan faktör donatımı teorisi, özellikle benzer faktör donanımına sahip gelismis ülkeler arasında gerçeklesen bu ticaret seklini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bunun nedeni, ürün farklılastırması, ölçek ekonomileri ve eksik rekabet piyasaları gibi etkenlerin söz konusu teori tarafından ihmal edilmis olmasıdır. Yeni Dıs Ticaret Teorileri içinde Monopolcü Rekabet Teorisi kapsamında ortaya çıkan endüstri-içi ticaretin ise iki temel nedeni, ölçek ekonomileri ve ürün farklılastırmasıdır. Bu çalısmanın amacı, endüstri-içi ticaret teorisini ele aldıktan sonra Türkiye'nin Avrupa Birligi ülkeleri ile gerçeklestirdigi ticaret içinde endüstriiçi ticareti analiz etmektir. Bu dogrultuda çalısmanın ilk bölümünde endüstriiçi ticarete yönelik kuramsal çerçeve içinde endüstri-içi ticaretin tanımı, gelisimi ve nedenleri ele alınmıstır. kinci bölümde endüstri-içi ticareti ölçmeye yönelik gelistirilmis endekslere, belirleyen etmenlere ve literatürde endüstri-içi ticaret ile ilgili ampirik çalısmalara yer verilmistir. Son bölümde ise Türkiye ve AB ülkeleri arasında gerçeklesen ticaret içinde endüstri-içi ticaretin payı, ülke ve endüstri bazında incelendikten, Türkiye için endüstri-içi ticaretin ülkeye özgü belirleyenleri ampirik olarak analiz edilmistir. Çalısmada, SITC Rev.3 sınıflamasına göre sınıflandırılmıs 3 basamaklı ticaret verileri kullanılarak 1980-2005 dönemi için standart Grubel-Loyd endeksi hesaplanmıstır. Türkiye'nin toplam dıs ticareti içinde endüstri-içi ticaretin payının yıllar itibariyle artmıs oldugu gözlenmistir. Endüstri bazındaki ölçümler, Türkiye'nin özellikle imalat sanayi ticaretinde yüksek endüstri-içi ticarete sahip oldugunu göstermistir. Söz konusu dönemde Fransa, Almanya, talya, Portekiz ve Yunanistan, Türkiye'nin endüstri-içi ticaretinde yüksek paya sahip ülkeler olarak tespit edilmistir. Anahtar Kelimeler: Endüstri-içi Ticaret, Grubel-Lloyd Endeksi, Avrupa Birligi, Panel Veri Yöntemi.