Türkiye ve Azerbaycan`da ilkokul düzeyinde çevre eğitimi: Öğretim programları, öğrenci farkındalığı ve öğretmen görüşleri bağlamında karşılaştırmalı bir inceleme

Bu araştırmanın amacı, Türkiye ve Azerbaycan ilkokullarında çevre eğitiminin konumunu karşılaştırmalı olarak incelemektir. Paralel karma yöntem deseniyle yürütülen çalışmada üç veri kaynağı kullanılmıştır: öğretim programları ve ders kitapları, ilkokul 4. sınıf öğrencileri ve sınıf öğretmenleri. Nicel boyutta, Türkiye-Eskişehir ve Azerbaycan-Bakü'de Yılmaz ve Mentiş Taş'ın (2017) geliştirdiği İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği uygulanmış, toplamda 1703 geçerli form betimsel istatistikler ve Mann Whitney U testiyle analiz edilmiştir. Nitel boyutta ise her iki ülkeden 7'şer öğretmenle odak grup görüşmeleri yapılmış, veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, her iki ülkede de çevre eğitiminin ayrı bir ders olmayıp farklı derslerin içeriklerine entegre edildiğini göstermiştir. Öğretim programlarının içeriğinde, Türkiye'de uygulamaya ve davranış geliştirmeye dönük, Azerbaycan'da ise bilgi ve gözleme dayalı bir anlayış öne çıkmıştır. Öğrenci bulguları bu farklılığı desteklemiş, Türkiye'de öğrencilerin çevre farkındalık ölçeği ortalaması (X̄=155.76) Azerbaycan'dan (X̄=152.57) anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (U=286152.50; p<.05). Öğretmen görüşlerinde uygulamaya dönük eksiklikler ortak sorun olarak görülmüş, Azerbaycan'da ayrıca programın yapısı eleştirilmiştir. Sonuç olarak, çevre eğitiminin yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı kalmaması, yerel sorunlara duyarlı ve uygulamaya dayalı etkinliklerle desteklenmesi önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Çevre eğitimi, Çevresel farkındalık, Türkiye ve Azerbaycan, Karşılaştırmalı araştırma