Türkiye'de belediyelerin mali sorunları: Ege Belediyeler Birliği'ne bağlı belediyelerde bir alan çalışması

Toplum halinde yaşama ve şehirleşme ile beraber belediye yönetimlerinin önemi arttıkça dış veya iç etkenlerden kaynaklanan sorunları da büyümektedir. Sorunların da en başında geleni kaynak kullanımıdır. Mali sorunlar olarak adlandırılan ancak karmaşık bir ilişkiler ağından kaynaklanan bu sorunların birçok nedeni bulunmaktadır. Merkez yönetim tarafından yerel yönetimlere ve özelde de belediyelere aktarılan kaynakların miktarı ve dağıtım biçimi mali sorunların en çok çok tartışılan nedeni durumundadır. Merkezden yapılan pay dağıtım uygulamasının miktarının ne olması gerektiği ya da en uygun kriterlerin nasıl oluşturulabileceğinin tespiti kolay değildir. Ancak merkezden yapılan dağıtımın miktar olarak büyük boyutlarda oluşması yerel yönetimlerin mali özerkliğinin en büyük açmazını oluşturmaktadır. Dağıtılan paylar büyüdükçe yerelin merkeze olan bağımlılığı artmakta, merkez yönetimin de büyük kaynak aktardığı yerel yönetimleri daha fazla idari ve mali vesayet altına almak istemesi doğal bir süreç haline gelmektedir. Mali sorunların çözümü için aktarılan kaynakların artırılması özerklik ve vesayet sorununu büyütmektedir.Belediyelerin merkezden yapılan aktarımlar dışında kullanabilecekleri alternatif gelir kaynakları bulunmaktadır. Bunlar yerel vergiler ve diğer alternatif faaliyet kazançlarıdır. Belediyelerin özerklik ve mali güçlerinin doğru orantılı olarak büyümesi için daha çok öz gelirlerinden sağlanan mali kaynaklarının artırılması yolu tercih edilmelidir. Bu konuda merkez tarafından toplanan bazı vergi kalemlerinin belediyelere bırakılması ve belediyelere hem bunlarla hem de alternatif diğer girişimleri ile ilgili uygulama özerkliğinin tanınması gerekmektedir. Belediyelerin mali sorunlarının önemli bir kısmı da kaynakların kullanım biçiminden ortaya çıkmaktadır. Kaynak kullanımında etkinlik ve verimliliğin sağlanması, yeni kaynak bulma veya mevcut kaynakların geliştirilmesi kadar önemlidir. Etkinsizlik, savurganlık ve yapısal sorunlar düzeltilmeden sadece para miktarının artırılması mali sorunları çözmeyecektir. Mevcut haliyle belediyelerin en büyük mali sorununun etkinlik ve verimlilik kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Mali sorunların çözümü için, belediyelerin mevzuattan, planlamadan, mali yönetim, bütçe ve borç yönetiminden, personel politikası ve siyasi eğilimlerden kaynaklanan kurumsallığa aykırı yapısal sorunlarının düzeltilmesi/düzelmesi gerekmektedir.